Runderen houden voor beginners: alles wat je moet weten

Wil je beginnen met het houden van runderen? Dan komt er meer bij kijken dan alleen een weiland en een paar dieren. Van een UBN-registratie en een goede afrastering tot voeding, huisvesting en gezondheidszorg: een goede voorbereiding helpt om problemen te voorkomen.

In deze gids beantwoorden we de meestgestelde vragen van beginnende hobbyhouders. Zo weet je waar je op moet letten voordat je runderen aanschaft en leg je een goede basis voor gezonde en rustige dieren.

Heb je een UBN nodig?

Ja.

In Nederland moet je een UBN (Uniek Bedrijfsnummer) aanvragen wanneer je runderen houdt. Dit geldt niet alleen voor professionele veehouders, maar ook wanneer je één of enkele runderen als hobby houdt.

Een UBN registreert de locatie waar de dieren verblijven. Op die manier kan de overheid bij een uitbraak van een besmettelijke dierziekte snel zien waar dieren worden gehouden.

Daarnaast moeten runderen worden geregistreerd in het Identificatie- en Registratiesysteem (I&R). Ook gelden er regels voor oormerken en het registreren van geboorte, aan- en afvoer.

Vraag daarom altijd eerst een UBN aan voordat je runderen aanschaft.

Welke runderrassen zijn geschikt voor beginners?

Er zijn veel verschillende runderrassen en ieder ras heeft zijn eigen eigenschappen.

Voor hobbyhouders zijn rustige en sobere rassen vaak het meest geschikt.

Schotse hooglanders zijn populair vanwege hun rustige karakter, opvallende uiterlijk en goede weerstand tegen verschillende weersomstandigheden.

Ook Galloways worden veel gehouden door hobbyhouders. Ze zijn sobere grazers en worden regelmatig ingezet voor natuurbeheer.

Dexterrunderen behoren tot de kleinste runderrassen ter wereld. Door hun compacte formaat zijn ze populair bij mensen met minder ruimte.

Jersey's staan bekend als vriendelijke melkkoeien die relatief klein blijven en geschikt zijn voor kleinschalige melkproductie.

Welk ras het beste bij je past, hangt uiteindelijk af van de beschikbare ruimte, je ervaring en het doel waarvoor je de dieren wilt houden.

Kun je één rund houden?

Nee.

Runderen zijn echte kuddedieren en voelen zich het prettigst in gezelschap van soortgenoten. Een rund alleen houden kan zorgen voor stress, onrust en afwijkend gedrag.

Daarom is het verstandig om runderen altijd met minimaal twee dieren te houden. Zo kunnen ze natuurlijk sociaal gedrag vertonen en voelen ze zich veiliger.

Vanaf welke leeftijd kun je een kalf kopen?

In de melkveehouderij worden kalveren meestal kort na de geboorte van de koe gescheiden. Vervolgens worden ze individueel gehuisvest en blijven ze nog enkele weken op het melkveebedrijf voordat ze eventueel worden verkocht. Bij zoogkoeien en in meer natuurlijke systemen blijven kalveren juist vaak veel langer bij hun moeder en drinken ze soms nog tot een leeftijd van acht tot tien maanden, of zelfs langer.

Voor beginnende hobbyhouders is het meestal verstandig om een kalf pas aan te schaffen wanneer het volledig zelfstandig eet en geen melk meer nodig heeft. Op dat moment is de verzorging vaak eenvoudiger en is het dier minder afhankelijk van intensieve begeleiding.

Kies je voor een jong kalf, zorg er dan voor dat het gezond is, goed ruwvoer eet en afkomstig is van een betrouwbare fokker of houder. Informeer ook altijd hoe het kalf is opgegroeid en welke voeding het gewend is. Een plotselinge verandering van voeding of huisvesting kan veel stress veroorzaken.

Houd kalveren bovendien nooit alleen. Jonge runderen leren veel van soortgenoten en voelen zich veiliger in gezelschap van andere runderen.

Heb je een stier nodig?

Nee.

Wanneer je runderen als hobby houdt, heb je alleen een stier nodig wanneer je wilt fokken.

Voor veel hobbyhouders zijn vaarzen, koeien of ossen een eenvoudigere keuze.

Hoeveel ruimte hebben runderen nodig?

Hoeveel ruimte runderen nodig hebben, hangt af van het ras, de grootte van de dieren, de kwaliteit van het grasland en of er wordt bijgevoerd.

Kleine rassen, zoals Dexterrunderen, hebben minder ruimte nodig dan grote vleesrassen of melkkoeien. Daarnaast speelt mee hoeveel gras een perceel daadwerkelijk produceert. Een voedselrijk weiland kan meer dieren onderhouden dan een schrale weide.

Als algemene richtlijn kun je voor grotere runderrassen uitgaan van ongeveer een halve hectare per rund. Bij kleinere rassen, zoals Dexters, kunnen onder goede omstandigheden ongeveer vier dieren op een hectare worden gehouden.

Deze richtlijnen zijn bedoeld als uitgangspunt. In droge zomers of wanneer het gras minder goed groeit, is vaak extra ruwvoer nodig.

Belangrijker dan een exact aantal vierkante meters is dat runderen voldoende ruimte hebben om te grazen, te bewegen en natuurlijk gedrag te vertonen. Daarnaast moeten ze altijd beschikken over schoon drinkwater en een droge schuilmogelijkheid.

Wat voor afrastering hebben runderen nodig?

Een goede afrastering is belangrijk voor de veiligheid van zowel de dieren als hun omgeving.

Veel hobbyhouders gebruiken stevig schrikdraad, houten afrasteringen of een combinatie daarvan.

Runderen leren al op jonge leeftijd respect te krijgen voor een goed werkende afrastering. Zorg daarom voor een stevige omheining met voldoende spanning op het schrikdraad en controleer deze regelmatig op beschadigingen of begroeiing.

Een goed onderhouden afrastering voorkomt niet alleen uitbreken, maar verkleint ook de kans op verwondingen.

Moeten runderen 's nachts of 's winters op stal?

Nee, runderen hoeven 's nachts normaal gesproken niet op stal. Gezonde runderen kunnen, afhankelijk van het ras, het grootste deel van het jaar buiten blijven.

In de winter ligt dat iets genuanceerder. Niet zozeer de kou, maar vooral de ondergrond bepaalt wat verstandig is. Op zware kleigronden of natte percelen kan een weiland in de winter snel kapot worden gelopen. Om schade aan het grasland te voorkomen, kan het verstandig zijn om de runderen tijdelijk van het weiland te halen.

Een traditionele stal is daarvoor niet altijd de beste oplossing. Runderen hebben veel ruimte nodig om vrij te kunnen bewegen. Daarom kiezen sommige hobbyhouders voor een paddock met inloopstal, een verharde of goed gedraineerde uitloop waar de dieren ook tijdens natte periodes voldoende bewegingsruimte hebben.

Natuurlijk moeten runderen altijd kunnen schuilen tegen langdurige regen, harde wind en felle zon. Voor jonge kalveren, zieke dieren of dieren die extra verzorging nodig hebben, kan een stal daarnaast een veilige en praktische plek zijn.

Wat is een paddock?

Een paddock is een verharde of goed gedraineerde uitloop waar runderen kunnen verblijven wanneer het weiland te nat is of tijdelijk rust nodig heeft.

Het grootste voordeel van een paddock is dat je voorkomt dat een nat weiland volledig kapot wordt gelopen. Zo krijgt het gras de kans om te herstellen en blijft het perceel ook op de lange termijn gezond.

Vaak wordt een paddock gecombineerd met een inloopstal. In de inloopstal kunnen runderen droog liggen, schuilen tegen slecht weer en krijgen ze hooi aangeboden. Dat laatste is niet alleen praktisch, maar helpt ook voorkomen dat hooi op een zand- of modderbodem terechtkomt. Zo blijft het voer schoner en is de kans kleiner dat runderen tijdens het eten zand of modder opnemen.

Een paddock is geen vervanging van een weiland. Het is vooral een praktische aanvulling voor natte winterperiodes, tijdens langdurige regen of wanneer een perceel tijd nodig heeft om te herstellen.

Steeds meer hobbyhouders ontdekken de voordelen van een paddock. Vooral op kleigronden of slecht doorlatende bodems kan het een goede manier zijn om zowel de dieren als het weiland gezond te houden.

Kunnen runderen samen met andere dieren worden gehouden?

Ja, runderen kunnen vaak prima samen worden gehouden met andere diersoorten, zoals schapen, geiten, paarden of ezels. Veel hobbyhouders kiezen bewust voor gemengde begrazing, omdat verschillende diersoorten het gras op een andere manier afgrazen. Dat kan bijdragen aan een gelijkmatigere begrazing van het perceel.

Wel is het belangrijk om rekening te houden met de verschillen tussen de diersoorten. Runderen, schapen, geiten en paarden hebben ieder hun eigen voedingsbehoefte. Voer dat geschikt is voor de ene diersoort, is niet automatisch geschikt voor de andere. Zorg er daarom voor dat iedere diersoort zijn eigen voer krijgt en voorkom dat dieren elkaars voer kunnen opeten.

Ook de behoefte aan vitaminen, mineralen en sporenelementen verschilt. Zo hebben sommige schapenrassen een lagere koperbehoefte dan runderen. Gebruik daarom niet zomaar dezelfde mineralenvoorziening voor alle dieren.

Daarnaast kunnen sommige parasieten en ziekten tussen diersoorten worden overgedragen. Een goed weidebeheer, regelmatig mestonderzoek en aandacht voor de gezondheid van alle dieren blijven daarom belangrijk.

Wanneer je rekening houdt met deze verschillen, kunnen runderen en andere hobbydieren vaak prima samen worden gehouden.

Wat eten runderen?

Runderen zijn herkauwers. Dat betekent dat hun verteringssysteem volledig is afgestemd op het langzaam verteren van vezelrijk voer. De pens speelt daarbij een centrale rol. In dit grote fermentatievat breken miljarden bacteriën, gisten en andere micro-organismen de vezels uit gras en hooi af, waarna het rund de vrijgekomen voedingsstoffen kan benutten.

Daarom bestaat de basis van een gezond rantsoen altijd uit ruwvoer, zoals gras en hooi. Runderen brengen een groot deel van de dag door met grazen, herkauwen en rusten. Juist dat natuurlijke eetgedrag houdt de pens gezond en zorgt voor een stabiele vertering.

Toch is gras niet het hele jaar hetzelfde. De voedingswaarde verandert voortdurend door het seizoen, de bodem, het weer en het moment waarop het gras of hooi is geoogst. Daardoor levert ruwvoer niet altijd dezelfde hoeveelheid energie, eiwitten, vitaminen en mineralen.

Afhankelijk van het ras, de leeftijd, de conditie en de levensfase kan het daarom nodig zijn om het rantsoen aan te vullen. Denk bijvoorbeeld aan extra mineralen, een balancer of aanvullend ruwvoer wanneer de kwaliteit van gras of hooi onvoldoende is.

Dat betekent niet dat runderen veel krachtvoer nodig hebben. Integendeel. Voor de meeste hobbyrunderen blijft een goed ruwvoerrantsoen de basis. Een eventuele aanvulling is bedoeld om het rantsoen compleet te maken, niet om het ruwvoer te vervangen.

Hebben runderen altijd hooi nodig?

Ja.

Ook wanneer runderen een weiland tot hun beschikking hebben, blijft hooi vaak een belangrijk onderdeel van het rantsoen.

De hoeveelheid gras en de voedingswaarde ervan verschillen namelijk sterk gedurende het jaar. Tijdens droge periodes, in de winter of wanneer het grasland intensief wordt begraasd, is bijvoeren met hooi meestal noodzakelijk.

Daarnaast blijven veel runderen ook tijdens het weideseizoen hooi eten.

Goed hooi vormt een belangrijk onderdeel van een gezond runderrantsoen. Maar niet iedere baal hooi is automatisch van goede kwaliteit.

Goed hooi ruikt fris, voelt droog aan en bevat geen zichtbare schimmel of stof. Runderen eten het meestal graag en laten er relatief weinig van liggen.

Voor runderen zijn structuurvezels onmisbaar. Deze stimuleren het kauwen en herkauwen, waardoor voldoende speeksel wordt geproduceerd. Dat helpt de zuurgraad in de pens stabiel te houden en ondersteunt een gezonde vertering.

Voer liever geen hooi dat muf ruikt, stoffig is, warm aanvoelt of tekenen van schimmel vertoont. Ook hooi dat nat is geworden of verkeerd is opgeslagen kun je beter niet voeren. Schimmels en stof kunnen namelijk schadelijk zijn voor de gezondheid van runderen.

Laat je niet alleen leiden door de kleur. Groen hooi ziet er vaak aantrekkelijk uit, maar ook iets geler hooi kan van uitstekende kwaliteit zijn. Geur, structuur en de manier waarop het hooi is opgeslagen zeggen meestal meer dan de kleur alleen.

Twijfel je over de kwaliteit van het hooi? Dan is het meestal verstandiger om het niet te voeren.

Waar doe je het hooi in?

Een hooiruif is meestal de beste manier om hooi aan runderen aan te bieden.

Wanneer hooi rechtstreeks op de grond wordt gevoerd, wordt het gemakkelijk vertrapt en vervuild met mest, urine of modder. Daardoor gaat niet alleen veel hooi verloren, maar neemt ook de kans toe dat runderen vervuild voer opnemen.

Er zijn verschillende soorten hooiruiven verkrijgbaar, van kleinere modellen voor enkele hobbyrunderen tot grote ronde ruiven waarin complete balen passen. Welke het meest geschikt is, hangt af van het aantal dieren, de manier waarop je voert en de beschikbare ruimte.

Zorg ervoor dat alle runderen tegelijkertijd bij het hooi kunnen. Zo voorkom je onnodige concurrentie en krijgen ook de dieren die lager in de rangorde staan voldoende kans om rustig te eten.

Veel hobbyhouders plaatsen de hooiruif op een verharde ondergrond. Hierdoor blijft het hooi schoner en voorkom je dat runderen tijdens het eten grote hoeveelheden zand of modder opnemen.

Merk je dat er veel hooi wordt vertrapt of vervuild? Dan is het vaak de moeite waard om de voerplek of het type hooiruif aan te passen.

Hebben runderen een liksteen nodig?

Runderen moeten altijd toegang hebben tot zout. Een zoutblok is daarom een waardevolle aanvulling op het rantsoen en helpt om aan de zoutbehoefte van de dieren te voldoen.

Daarnaast zijn er likstenen die naast zout ook vitaminen, mineralen en sporenelementen bevatten. Hoewel deze een aanvulling kunnen zijn, is het lastig om precies te weten hoeveel ieder rund daadwerkelijk opneemt. Sommige dieren likken er veel aan, terwijl andere er nauwelijks gebruik van maken. Ook de rangorde binnen de groep speelt hierbij een rol.

Daardoor heb je als houder weinig controle over de hoeveelheid vitaminen en mineralen die ieder individueel rund binnenkrijgt. Wanneer een gerichte aanvulling nodig is, is een rantsoen waarbij de benodigde voedingsstoffen gecontroleerd worden verstrekt vaak een betrouwbaardere keuze.

Mogen runderen snoepjes of lekkers krijgen?

Ja, maar met mate.

Veel runderen vinden stukjes appel, wortel of peer erg lekker. Een kleine traktatie kan een leuke manier zijn om contact met de dieren te maken.

De basis van het rantsoen blijft echter altijd bestaan uit ruwvoer. Geef lekkernijen daarom alleen als extraatje en niet als vervanging van gras of hooi.

Wat voor drinkbak hebben runderen nodig?

Runderen moeten altijd toegang hebben tot schoon en vers drinkwater.

Veel hobbyhouders gebruiken grote drinkbakken, kuipen of automatische drinkbakken.

Controleer dagelijks of het water schoon is. Tijdens warme dagen drinken runderen aanzienlijk meer dan normaal.

Moeten runderen worden geborsteld?

Dat hoeft niet, maar veel runderen vinden het wel prettig.

Tijdens de rui helpt borstelen om losse haren te verwijderen. Daarnaast kan een borstel bijdragen aan de verzorging van de huid.

Veel hobbyhouders hangen daarom een koeienborstel op. Runderen gebruiken deze graag om zichzelf te verzorgen en jeuk te verlichten.

Welke materialen heb je nodig?

Voor het houden van runderen heb je verrassend weinig speciaal gereedschap nodig.

Een stevige riek is handig voor het uitmesten van de stal en het verdelen van hooi of stro. Daarnaast zijn een kruiwagen, bezem en schep praktisch voor de dagelijkse verzorging.

Ook een halster en een stevig touw zijn handig wanneer een rund moet worden verplaatst of onderzocht.

Wanneer schakel je een dierenarts in?

Runderen laten vaak pas duidelijk merken dat ze ziek zijn wanneer ze zich echt niet goed voelen. Als prooidieren proberen ze zwakte namelijk zo lang mogelijk te verbergen. Juist daarom is het belangrijk om kleine veranderingen in gedrag serieus te nemen.

Controleer je runderen daarom iedere dag. Let niet alleen op of ze eten, maar ook of ze alert zijn, herkauwen, normaal lopen en interesse hebben in hun omgeving. Een rund dat achterblijft bij de groep, minder eet, minder herkauwt of opvallend stil is, kan al laten zien dat er iets aan de hand is.

Ook veranderingen in de mest, een doffe vacht, gewichtsverlies, kreupelheid, hoesten of een afwijkende ademhaling kunnen een eerste aanwijzing zijn dat een rund niet helemaal gezond is.

Twijfel je of een verandering normaal is of merk je dat een rund zich duidelijk anders gedraagt dan je gewend bent? Neem dan contact op met een dierenarts. Hoe eerder een gezondheidsprobleem wordt herkend, hoe groter de kans dat het dier snel herstelt.

Moet je runderen vaccineren?

Dat hangt af van de leeftijd van de dieren, de manier waarop je ze houdt en de gezondheidsrisico's in jouw omgeving.

Voor hobbyrunderen bestaat geen standaard vaccinatieprogramma dat voor iedereen hetzelfde is. In sommige situaties kan een dierenarts adviseren om tegen bepaalde ziekten te vaccineren, zoals blauwtong of andere infectieziekten die in een bepaalde periode of regio voorkomen.

Welke vaccinaties verstandig zijn, verschilt per bedrijf en kan van jaar tot jaar veranderen. Bespreek daarom samen met je dierenarts welke vaccinaties voor jouw runderen zinvol zijn.

Moet je runderen ontwormen?

Ja, vrijwel ieder rund krijgt vroeg of laat te maken met wormen. Toch betekent dat niet dat je automatisch op vaste momenten moet ontwormen.

Vroeger werd er vaak preventief ontwormd, maar tegenwoordig adviseren veel dierenartsen om eerst te onderzoeken of een behandeling daadwerkelijk nodig is. Dit gebeurt meestal met behulp van mestonderzoek.

Bij een mestonderzoek wordt gekeken hoeveel wormeieren aanwezig zijn in de mest. Op basis van de uitslag kan worden bepaald of ontwormen nodig is. Zo voorkom je onnodig gebruik van ontwormingsmiddelen en help je mee om resistentie van wormen tegen deze middelen te beperken.

Voor mestonderzoek bij runderen kun je bijvoorbeeld terecht bij Diensten voor Dieren.

Bespreek een ontwormingsplan altijd met een dierenarts of specialist die ervaring heeft met runderen.

Gezonde runderen kunnen wormen bij zich dragen zonder direct ziek te worden. Daarom is mestonderzoek vaak betrouwbaarder dan alleen kijken naar de dieren zelf.

Moeten de hoeven van runderen worden bekapt?

Dat hangt af van de omstandigheden waarin de runderen worden gehouden.

Runderen die veel lopen op harde of ruwe ondergronden slijten hun hoeven vaak vanzelf af. Hobbyrunderen die voornamelijk op zachte weilanden lopen, slijten hun hoeven soms minder goed. Daardoor kunnen de hoeven te lang worden of verkeerd gaan groeien.

Controleer daarom regelmatig of de hoeven nog een normale vorm hebben en of het rund goed loopt. Kreupelheid, een afwijkende stand of duidelijk overgroeide hoeven kunnen een teken zijn dat bekappen nodig is.

Laat het bekappen bij voorkeur uitvoeren door iemand met ervaring. Een verkeerde behandeling kan schade aan de hoef veroorzaken.

Niet ieder rund hoeft regelmatig te worden bekapt, maar het is wel belangrijk om de hoeven mee te nemen in de algemene gezondheidscontrole.

Welke kosten komen kijken bij het houden van runderen?

Veel mensen kijken vooral naar de aanschafprijs van een rund, maar dat is meestal slechts een klein deel van de totale kosten.

Naast de aanschaf van de dieren moet je rekening houden met kosten voor een afrastering, een schuilmogelijkheid of inloopstal, hooi, eventueel aanvullend voer, mineralen of een zoutblok en een goede drinkwatervoorziening. Ook een UBN-registratie, mestonderzoek, eventuele vaccinaties, ontworming, hoefverzorging en dierenartsbezoeken kunnen onderdeel zijn van de jaarlijkse kosten.

Hoeveel je precies kwijt bent, hangt sterk af van het ras, het aantal dieren en de situatie thuis. Heb je bijvoorbeeld al een geschikt weiland, een goede afrastering en een schuilmogelijkheid, dan zijn de opstartkosten vaak lager dan wanneer je alles nog moet aanleggen.

Runderen worden soms gezien als eenvoudige grazers die vooral gras nodig hebben. In werkelijkheid vragen ook hobbyrunderen om dagelijkse controle, een passend rantsoen en goede verzorging.

De aanschaf van een rund is daarom vaak een van de kleinste uitgaven. De verzorging van het dier duurt jarenlang en brengt doorlopend kosten en verantwoordelijkheid met zich mee.