Bij herkauwers zoals schapen en geiten speelt de pens een centrale rol in de vertering. In deze grote fermentatiekamer breken micro-organismen vezels uit gras en hooi af en zetten die om in energie. Zolang deze pensflora stabiel blijft, kan het dier voedingsstoffen efficiënt benutten.
Wanneer de balans in de pens verstoord raakt, kunnen echter verschillende problemen ontstaan. Eén van de bekendste voorbeelden daarvan is pensverzuring. Voeding met veel snel fermenteerbare granen, zoals tarwe, speelt hierin vaak een belangrijke rol.
Wat is pensverzuring?
De pens bevat een complex ecosysteem van bacteriën, protozoa en schimmels. Deze micro-organismen verwerken vezels uit ruwvoer en zorgen zo voor een constante energievoorziening. In een gezonde pens blijft de zuurgraad relatief stabiel.
Wanneer dieren echter grote hoeveelheden snel verteerbare koolhydraten opnemen, kan er in korte tijd veel zuur worden gevormd. Hierdoor daalt de pH in de pens en raakt de balans tussen micro-organismen verstoord. Dit proces wordt pensverzuring genoemd.
De eerste signalen zijn vaak subtiel. Dieren eten minder, herkauwen minder of ogen wat teruggetrokken. Wanneer de verstoring langer aanhoudt, kunnen klachten ontstaan zoals diarree, gasophoping, verminderde melkproductie of kreupelheid. Chronische pensverzuring kan daarnaast bijdragen aan hoefproblemen, vermagering en een verminderde weerstand.
In de blog “De pens uitgelegd – basis van gezondheid bij schapen en geiten” lees je uitgebreider hoe de pens werkt en waarom deze zo gevoelig is voor veranderingen in het rantsoen.
Hoe ontstaat pensverzuring?
Pensverzuring ontstaat meestal wanneer het rantsoen relatief veel snel fermenteerbare koolhydraten bevat en tegelijkertijd te weinig structuur. Granen zoals tarwe, maïs en gerst bevatten veel zetmeel dat snel door pensbacteriën wordt afgebroken.
Wanneer dieren daarnaast weinig vezelrijk ruwvoer krijgen, herkauwen ze minder. Hierdoor produceren ze minder speeksel. Speeksel werkt als een natuurlijke buffer in de pens en helpt de zuurgraad stabiel te houden. Zonder voldoende buffering kan de pH sneller dalen.
Het is dus vooral de combinatie van veel snel afbreekbare koolhydraten en weinig vezels die het risico op pensverzuring vergroot.
Waarom speelt tarwe zo’n grote rol?
Tarwe bevat veel energie en wordt in de pens zeer snel afgebroken. Daardoor kan in korte tijd een grote hoeveelheid zuur ontstaan.
Daarnaast bevat tarwe weinig structuur en stimuleert het nauwelijks herkauwactiviteit. Hierdoor wordt er minder speeksel geproduceerd, terwijl dat juist nodig is om de pens te bufferen.
Wanneer tarwe in grotere hoeveelheden wordt gevoerd of wanneer het rantsoen weinig ruwvoer bevat, kan de balans in de pens daardoor relatief snel verschuiven.
Waarom zit er dan nog zoveel tarwe in brokken?
Dat granen zoals tarwe veel worden gebruikt in brokvoer heeft verschillende redenen. Tarwe is goed verkrijgbaar, relatief goedkoop en levert veel energie in een kleine hoeveelheid. In de intensieve veehouderij kan dit bijdragen aan snelle groei of hogere melkproductie.
Daarnaast heeft tarwe een technisch voordeel bij de productie van brok. Het zetmeel helpt om de ingrediënten tijdens het persen goed te binden, waardoor stevige brokken ontstaan.
Voor hobbydieren zijn deze voordelen echter vaak minder relevant. Hun voedingsbehoefte ligt meestal niet bij hoge energieopname, maar bij een stabiel en vezelrijk rantsoen.
Tarwe en hobbydieren
Veel hobbydieren behoren tot sobere rassen die energie efficiënt benutten. Wanneer zij energierijke granen krijgen, kunnen ze sneller aankomen of last krijgen van verstoringen in de stofwisseling.
Een rantsoen met veel granen kan daarnaast bijdragen aan verstoring van de darmflora, diarree of een minder stabiele penswerking, vooral wanneer het aandeel ruwvoer beperkt is of wanneer voerveranderingen plotseling plaatsvinden.
Dat betekent niet dat elk graan automatisch problematisch is, maar het benadrukt wel hoe belangrijk de balans in het rantsoen blijft.
Het belang van vezelrijke voeding
Herkauwers zijn evolutionair aangepast aan een vezelrijk dieet. Gras, hooi en andere ruwvoeders stimuleren langdurig kauwen en herkauwen. Tijdens dit proces wordt speeksel geproduceerd dat de pens helpt bufferen.
Een rantsoen dat grotendeels uit ruwvoer bestaat ondersteunt daarom een stabielere pensflora en een gelijkmatigere vertering.
Wanneer ruwvoer de basis vormt van het dieet, blijft de energievoorziening geleidelijk en wordt het risico op snelle schommelingen in de pens kleiner.
Wat voer je dan wél?
Voor de meeste hobbydieren vormt ruwvoer de basis van het rantsoen. Gras, hooi, kruidenhooi of een ruwvoermix leveren vezels en ondersteunen een gezonde vertering.
Omdat ruwvoer niet altijd alle benodigde sporenelementen bevat, kan een balancer helpen om het rantsoen aan te vullen met vitaminen en mineralen zonder extra energie te voeren.
In de blog “Balancer uitgelegd” lees je uitgebreider hoe zo’n aanvulling kan bijdragen aan een compleet rantsoen.
Pensgezondheid begint bij de basis
Het voorkomen van pensproblemen begint meestal bij een stabiel rantsoen. Onbeperkt ruwvoer, geleidelijke voerveranderingen en voldoende structuur ondersteunen de pensflora.
Wanneer het rantsoen vooral bestaat uit vezelrijk voer en de mineralenvoorziening goed is afgestemd, blijft de pens vaak stabiel functioneren.
Waarom wij bij Veldvoer geen tarwe gebruiken
Bij de ontwikkeling van onze producten is uitgegaan van de vertering van hobby- en sobere rassen. Daarom bevatten onze ruwvoermixen en balancers geen tarwe of hele granen.
Door te kiezen voor vezelrijke ingrediënten en een laag suiker- en zetmeelgehalte blijft het rantsoen beter afgestemd op de natuurlijke vertering van herkauwers.
Zo ondersteunen we een stabiele penswerking, een gezonde stofwisseling en het dagelijks welzijn van de dieren.
Praktisch toepassen?
Een goede balans begint bij ruwvoer en de juiste aanvulling.
Bekijk hier onze ruwvoermixen en balancers voor schapen en geiten:
