Rundermest: hoe ziet gezonde mest van een rund eruit?

Wie aan koeienmest denkt, denkt waarschijnlijk aan een koeienvlaai: een zachte, platte hoop mest. Maar rundermest kan er heel anders uitzien.

Wat is eigenlijk normale mest voor een rund? Waarom wordt mest vaak dunner wanneer runderen in het voorjaar de wei in gaan? En wat kan de mest je vertellen over het rantsoen, de pens en de gezondheid van je runderen?

Hoe ziet gezonde rundermest eruit?

Gezonde rundermest is vochtig en zacht, maar heeft voldoende samenhang om een duidelijke, gevormde hoop te maken. De mest behoudt zijn vorm en vloeit niet breed uit over de grond.

De precieze stevigheid kan wat verschillen door het rantsoen. Droog en structuurrijk ruwvoer geeft vaak wat stevigere mest, terwijl jong en sappig gras de mest zachter kan maken.

Een gezonde mesthoop zit ergens tussen twee uitersten in: niet droog en hard, maar ook niet dun, spattend of waterig.

Wat heeft de pens met rundermest te maken?

Een rund is een herkauwer. Gras, hooi en ander ruwvoer komen eerst in de pens terecht. Daar leven enorme hoeveelheden bacteriën en andere micro-organismen die helpen om het voer af te breken.

Vooral de vezels uit planten zijn daarbij belangrijk. Een rund kan die vezels niet zomaar zelf verteren; de micro-organismen in de pens doen een groot deel van dat werk. Daarvoor moeten de omstandigheden in de pens wel goed zijn.

Voldoende structuur in het voer zorgt ervoor dat een rund veel kauwt en herkauwt. Daarbij wordt speeksel geproduceerd, dat helpt om de omstandigheden in de pens stabiel te houden. Structuurrijk ruwvoer blijft bovendien langer in de pens, zodat de micro-organismen tijd krijgen om de vezels af te breken.

Verandert het rantsoen sterk, dan moeten ook de micro-organismen in de pens zich daaraan aanpassen. Gaat het voer sneller door het spijsverteringsstelsel of wordt het minder goed afgebroken, dan kan dat uiteindelijk terug te zien zijn in de mest.

De mest is dus eigenlijk het eindresultaat van alles wat daarvoor tijdens de spijsvertering is gebeurd.

Wat vertelt de mest over het rantsoen?

Juist daarom is het interessant om naar veranderingen in de mest te kijken.

Veel droog en structuurrijk ruwvoer geeft doorgaans stevigere mest. Jong, sappig en gemakkelijk verteerbaar gras kan de mest zachter maken. Ook een plotselinge voerwissel kan zichtbaar zijn.

Verandert de mest van je runderen, kijk dan daarom eens naar wat er in het rantsoen is veranderd. Zijn ze naar een nieuwe weide gegaan? Is het gras ineens hard gaan groeien? Heb je een andere partij hooi of voordroog geopend? Of krijgen ze ander aanvullend voer?

Je hoeft daarvoor niet iedere mesthoop uitgebreid te onderzoeken. Als je weet wat normaal is voor jouw runderen, vallen veranderingen vanzelf op.

Waarom wordt rundermest in het voorjaar vaak dunner?

Veel runderen krijgen in het voorjaar zachtere mest zodra ze weer volop jong gras gaan eten.

Na een winter met hooi of voordroog is dat een behoorlijke verandering. Jong voorjaarsgras bevat veel vocht, is gemakkelijk verteerbaar en bevat minder structuur dan bijvoorbeeld hooi of ouder, stengeliger gras.

Dat verschil kan duidelijk terug te zien zijn in de mest. De hopen worden zachter en zakken verder uit.

Door naast het jonge gras hooi of ander droog, structuurrijk ruwvoer aan te bieden, voeg je meer structuur toe aan het totale rantsoen. Zo zorg je voor een wat constantere basis naast het gras dat gedurende het seizoen steeds verandert.

Wanneer is rundermest afwijkend?

Een tijdelijke verandering van de mest betekent niet direct dat een rund ziek is. Als runderen naar een nieuwe weide gaan of ander ruwvoer krijgen, kan dat zichtbaar zijn in de mest.

Blijft de mest erg dun, vloeit deze sterk uit of spat de mest bij het vallen, kijk dan kritisch naar het rantsoen. Krijgen de runderen voldoende structuurrijk ruwvoer? Is er recent iets veranderd? Is de overgang naar nieuw voer misschien erg snel gegaan?

Mest kan ook de andere kant op afwijken. Zeer droge en harde mest kan bijvoorbeeld reden zijn om te kijken naar het soort ruwvoer en de wateropname.

Kijk daarbij altijd naar het hele dier. Eet en drinkt het rund normaal? Herkauwt het? Is het alert? En blijft het goed op gewicht?

Wanneer moet je de dierenarts bellen?

Waterdunne diarree hoort niet bij de normale mest van een volwassen rund. Daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten, zoals parasieten, infecties of andere problemen met de spijsvertering.

Neem contact op met de dierenarts wanneer een rund waterdunne of aanhoudende diarree heeft, wanneer er bloed in de mest zit of wanneer sterk afwijkende mest niet te verklaren is door een verandering in het rantsoen.

Wacht zeker niet af wanneer het rund daarnaast minder of niet eet, minder herkauwt, sloom is, koorts heeft, buikpijn lijkt te hebben, uitdroogt of gewicht verliest.

Bij kalveren is het belangrijk om sneller te handelen. Zij kunnen door diarree in korte tijd veel vocht en zouten verliezen en daardoor ernstig uitdrogen.

Meer structuur naast wisselend weidegras

Weidegras is geen constante voerbron. Het jonge gras in het voorjaar is anders dan het gras midden in de zomer en later in het seizoen verandert de samenstelling opnieuw. Ook het weer en het groeistadium van het gras spelen daarin mee.

Je kunt die veranderingen niet voorkomen. Je kunt wel zorgen dat niet het hele ruwvoerrantsoen voortdurend mee verandert.

Dat is ook een van de redenen waarom we Veldmix hebben samengesteld. Veldmix bevat verschillende grassen, kruiden, luzerne, timothee en andere vezelrijke structuren. Als aanvulling op weidegang voeg je daarmee een vaste, structuurrijke ruwvoercomponent toe naast het wisselende weidegras.

Bij onze eigen runderen zien we dat mooi terug. Zij krijgen Veldmix naast de weidegang en hun mest blijft gedurende het weideseizoen mooi stabiel.

Kijk daarom regelmatig naar de mest

Je hoeft echt niet iedere mesthoop van je runderen uitgebreid te bestuderen. Maar het is wel handig om te weten hoe hun mest er normaal uitziet.

Verandert die ineens, bedenk dan wat er de afgelopen dagen aan het rantsoen is veranderd. Vaak is daar een logische verklaring voor. Is die er niet, blijft de mest afwijkend of zie je ook veranderingen aan het dier zelf, neem dan contact op met je dierenarts.

Door regelmatig op de mest van je runderen te letten, leer je wat voor jouw dieren normaal is. En daarmee krijg je verrassend veel informatie over wat er in de pens gebeurt.