In veel weides en stallen staat er een, een liksteen. Voor veel hobbyhouders voelt zo'n blok bijna vanzelfsprekend. Het idee is simpel: schapen en geiten likken eraan wanneer ze iets nodig hebben en regelen zo zelf hun mineralenvoorziening.
Maar werkt dat werkelijk zo? Hebben schapen en geiten een liksteen nodig? En kun je erop vertrouwen dat ze via een liksteen voldoende vitamines, mineralen en sporenelementen binnenkrijgen?
Waarom likken schapen en geiten aan een liksteen?
De meeste likstenen bestaan voor een groot deel uit zout. Schapen en geiten hebben onder andere natrium en chloride nodig en een zoutliksteen kan een manier zijn om hierin te voorzien.
In de natuur krijgen dieren deze mineralen binnen via hun voeding en kunnen ze daarnaast op zoek gaan naar zoutrijke bronnen, bijvoorbeeld door aan mineraalrijke grond of gesteente te likken. De behoefte aan zout kan dieren dus aanzetten om actief op zoek te gaan naar een bron ervan.
Wanneer er een zoutliksteen in de wei of stal beschikbaar is, kunnen schapen en geiten eraan likken om zout op te nemen. Dat betekent echter niet dat een dier via een liksteen ook automatisch de juiste hoeveelheid van alle verschillende mineralen en sporenelementen opneemt.
Sommige likstenen bevatten naast zout namelijk ook vitamines, mineralen en sporenelementen. Daardoor ontstaat al snel het idee dat zo'n liksteen de volledige mineralenvoorziening kan regelen. In de praktijk ligt dat een stuk genuanceerder.
Hebben schapen en geiten een liksteen nodig?
Hierbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een gewone zoutliksteen en een mineralenliksteen.
Een zoutliksteen bestaat hoofdzakelijk uit zout en kan beschikbaar worden gesteld voor de zoutbehoefte. Een mineralenliksteen bevat daarnaast verschillende mineralen en sporenelementen en soms ook vitamines.
Bij zo'n mineralenliksteen zit alleen een belangrijk nadeel: het dier bepaalt zelf hoeveel het ervan opneemt. De hoeveelheid zout die een dier wil opnemen, hoeft niet gelijk te lopen met de behoefte aan bijvoorbeeld selenium, zink of koper die in hetzelfde blok zitten.
De behoefte aan zout kan het lichaam vrij goed sturen. Wanneer een dier genoeg zout heeft opgenomen, neemt de behoefte eraan af en zal het meestal stoppen met likken.
Bij andere mineralen en sporenelementen werkt dat niet op dezelfde manier. Een schaap of geit voelt bijvoorbeeld niet dat het voldoende selenium of koper heeft binnengekregen en stopt daarom niet met likken. Andersom betekent weinig likken ook niet automatisch dat het dier via de rest van het rantsoen voldoende van deze voedingsstoffen binnenkrijgt.
Een mineralenliksteen is daarom lastig te gebruiken om de mineralenvoorziening gericht te sturen.
Niet iedere liksteen is hetzelfde
Ook de samenstelling van likstenen verschilt sterk.
Sommige bestaan vrijwel volledig uit zout, terwijl andere verschillende vitamines, mineralen en sporenelementen bevatten. Daarnaast bestaan er likstenen waarin bijvoorbeeld melasse is verwerkt.
Kijk daarom niet alleen naar de voorkant van de verpakking of naar de mineralen die worden genoemd. Bekijk ook de ingrediënten, de hoeveelheden toegevoegde vitamines en sporenelementen en het gebruiksadvies.
Een zoutliksteen en een uitgebreide mineralenliksteen kunnen er op het eerste gezicht vergelijkbaar uitzien, terwijl ze binnen het rantsoen een heel andere functie hebben.
Selenium- en koperlikstenen
Extra aandacht is verstandig bij likstenen waaraan sporenelementen zoals selenium of koper zijn toegevoegd.
Selenium en koper zijn beide essentiële sporenelementen. Schapen en geiten hebben ze dus nodig, maar slechts in relatief kleine hoeveelheden. Zowel een tekort als een langdurig te hoge opname kan problemen veroorzaken.
Bij koper speelt daarnaast mee dat er grote verschillen bestaan tussen schapenrassen. Sommige rassen zijn gevoeliger voor koperstapeling dan andere. Een koperliksteen is daardoor niet automatisch geschikt voor iedere kudde.
In onze blog over koper bij schapen lees je meer over de koperbehoefte, kopergevoeligheid en de verschillen tussen schapenrassen.
Liksteen en een balancer combineren
Wanneer je een complete balancer volgens het voeradvies geeft, worden vitamines, mineralen en sporenelementen al in een berekende hoeveelheid aan het rantsoen toegevoegd. Een aanvullende mineralenliksteen is dan niet nodig en kan ervoor zorgen dat dieren bepaalde voedingsstoffen boven op de berekende hoeveelheid uit de balancer opnemen.
Wil je weten hoe een balancer het ruwvoer gericht aanvult met vitamines, mineralen en sporenelementen? Lees dan ook onze blog Wat is een balancer?.
Kijk naar het volledige rantsoen
Of een liksteen iets toevoegt, kun je uiteindelijk niet los zien van de rest van het rantsoen.
Hooi en gras vormen de basis, maar de hoeveelheden mineralen en sporenelementen daarin kunnen verschillen. Daarnaast maakt het uit of je dieren aanvullend voer krijgen en welke voedingsstoffen daar al aan zijn toegevoegd.
Een gewone zoutliksteen heeft daarbij een andere functie dan een mineralenliksteen waaraan verschillende vitamines, mineralen en sporenelementen zijn toegevoegd. Het heeft daarom weinig zin om verschillende bronnen van mineralen simpelweg naast elkaar aan te bieden in de hoop dat het dier zelf precies de juiste hoeveelheid kiest.
Kijk daarom naar het volledige rantsoen en bepaal op basis daarvan welke aanvulling daadwerkelijk nodig is. Zo kun je vitamines, mineralen en sporenelementen veel gerichter aanvullen.
Praktisch toepassen?
Wil je vitamines, mineralen en sporenelementen gericht aanvullen naast het ruwvoer? Dat kan met een balancer of met een ruwvoermix waarin de balancer al is verwerkt.
Bekijk onze balancers en ruwvoermixen voor schapen en geiten.
