In veel weides en stallen staat er één: een liksteen. Voor veel hobbyhouders voelt zo'n blok bijna vanzelfsprekend. Het idee is simpel: dieren likken eraan wanneer ze iets nodig hebben en regelen zo zelf hun mineralenvoorziening.
Maar hoe werkt dat eigenlijk bij schapen en geiten? En is een liksteen voldoende om het rantsoen compleet te maken?
Waarom likken schapen en geiten aan een liksteen?
De meeste likstenen bestaan voornamelijk uit zout. Zout is een mineraal waar schapen en geiten behoefte aan hebben. In de natuur zoeken dieren dit ook op door aan zouthoudende grond of natuurlijke mineraalbronnen te likken.
Wanneer er een zoutblok in de wei ligt, zullen veel dieren daar vanzelf af en toe gebruik van maken. Dat gedrag is dus heel normaal en sluit aan bij hun natuurlijke behoefte.
Sommige likstenen bevatten naast zout ook vitaminen, mineralen en sporenelementen. Daardoor ontstaat vaak het idee dat een liksteen automatisch alle tekorten in het rantsoen kan aanvullen. In de praktijk ligt dat een stuk genuanceerder.
Waarom is een liksteen geen complete mineralenvoorziening?
Het grootste nadeel van een liksteen is dat de opname moeilijk te sturen is. Sommige dieren likken er regelmatig aan, terwijl andere er nauwelijks gebruik van maken. Ook binnen een kudde kunnen verschillen ontstaan doordat dominante dieren gemakkelijker bij de liksteen komen.
Daardoor weet je nooit precies hoeveel ieder dier daadwerkelijk binnenkrijgt. Een liksteen kan daarom een aanvulling zijn op het rantsoen, maar het is lastig om erop te vertrouwen als enige bron van vitaminen, mineralen en sporenelementen.
Niet iedere liksteen is hetzelfde
Likstenen verschillen sterk van samenstelling.
Sommige bestaan vrijwel volledig uit zout, terwijl andere ook extra vitaminen, mineralen en sporenelementen bevatten. Daarnaast zijn er likstenen waarbij melasse één van de belangrijkste ingrediënten is.
Melasse is een stroperig bijproduct van de suikerwinning en wordt vaak toegevoegd om een liksteen smakelijker te maken. Daardoor likken sommige dieren er vaker aan dan aan een gewone zoutsteen.
Dat lijkt misschien een voordeel, maar hierdoor nemen dieren niet alleen meer melasse op, maar ook grotere hoeveelheden vitaminen, mineralen en sporenelementen. Vooral wanneer één dier veel vaker aan de liksteen likt dan de rest van de kudde, kan de opname behoorlijk oplopen.
Controleer daarom niet alleen welke voedingsstoffen een liksteen bevat, maar ook de ingrediënten waarvan de liksteen is gemaakt.
Selenium- en koperlikstenen
Naast gewone zoutlikstenen bestaan er ook likstenen die extra sporenelementen bevatten, zoals selenium of koper.
Juist bij deze likstenen is voorzichtigheid belangrijk. Selenium en koper zijn onmisbaar voor de gezondheid, maar dieren hebben er slechts kleine hoeveelheden van nodig. Zowel een tekort als een langdurig overschot kan gezondheidsproblemen veroorzaken.
Bij koper komt daar nog bij dat niet ieder schapenras hetzelfde reageert. Sommige rassen hebben een hogere koperbehoefte, terwijl andere koper juist gemakkelijker opstapelen. Hierdoor is een koperliksteen niet voor iedere kudde even geschikt.
In onze blog over koper bij schapen lees je meer over de verschillen tussen rassen en waarom Nederlandse omstandigheden hierbij een belangrijke rol spelen.
Liksteen en een balancer combineren
Wanneer je een balancer volgens het voeradvies geeft, is een mineralenliksteen daarnaast niet nodig. Een balancer is juist ontwikkeld om vitaminen, mineralen en sporenelementen in een gerichte en gecontroleerde hoeveelheid aan te vullen.
Door daarnaast een mineralenliksteen aan te bieden, kunnen dieren extra mineralen en sporenelementen opnemen boven op wat ze via de balancer al binnenkrijgen. Omdat de opname uit een liksteen per dier sterk kan verschillen, is bovendien moeilijk te controleren hoeveel er daadwerkelijk wordt opgenomen. Vooral bij sporenelementen zoals selenium en koper wil je zowel tekorten als onnodig hoge innames voorkomen.
Voer je een complete balancer volgens het voeradvies, bied dan geen aanvullende mineralenliksteen aan. Een gewone zoutliksteen kan wel beschikbaar blijven voor de zoutbehoefte.
Wil je meer weten over hoe mineralen, vertering en rantsoenbalans samenhangen? Lees dan ook onze blogs over de pens, balancers en ruwvoergerichte voeding.
Tot slot
Een liksteen kan een plek hebben binnen het rantsoen, maar vrije opname maakt het lastig om precies te weten hoeveel ieder dier binnenkrijgt. Zeker bij vitaminen, mineralen en sporenelementen is niet alleen belangrijk dát ze worden aangeboden, maar ook in welke hoeveelheid.
Goed ruwvoer blijft daarom de basis. Door vervolgens gericht aan te vullen wat daarin ontbreekt, houd je meer controle over de voedingsstoffen die je dieren dagelijks binnenkrijgen.
Praktisch toepassen?
Een liksteen kan een aanvulling zijn, maar een uitgebalanceerd rantsoen geeft meer zekerheid over wat dieren daadwerkelijk binnenkrijgen.
Bekijk hier onze ruwvoermixen en balancers voor schapen en geiten.
