Wie informatie zoekt over voeding voor schapen en geiten komt al snel allerlei termen tegen: ruwvoergericht voeren, vezels, structuur, eiwitten of zetmeel. Voor veel hobbyhouders zijn dat woorden die regelmatig voorbij komen, maar niet altijd meteen duidelijk zijn.
Toch zeggen deze termen veel over hoe het rantsoen van een dier is opgebouwd en hoe de vertering werkt. Veel van deze termen hangen met elkaar samen en draaien uiteindelijk om dezelfde basis: een stabiel, vezelrijk rantsoen dat aansluit bij de natuurlijke spijsvertering van herkauwers.
In deze blog leggen we een aantal veelgebruikte begrippen uit, zodat je beter kunt begrijpen wat ze betekenen voor de voeding en gezondheid van je dieren.
Ruwvoer
Ruwvoer vormt de basis van het rantsoen van schapen en geiten. Onder ruwvoer vallen bijvoorbeeld gras, hooi, kruidenhooi en andere vezelrijke planten.
Deze vezels zijn belangrijk omdat ze het herkauwen stimuleren. Tijdens het herkauwen produceren dieren speeksel, dat helpt om de pens stabiel te houden. Een rantsoen met voldoende ruwvoer ondersteunt daarom een rustige vertering.
Ruwvoergericht voeren
Ruwvoergericht voeren betekent dat ruwvoer het grootste deel van het rantsoen vormt. Dit sluit aan bij de natuurlijke vertering van herkauwers, die zijn aangepast op een vezelrijk dieet.
Aanvullend voer wordt alleen gebruikt om het rantsoen compleet te maken, niet om het onnodig energierijk te maken.
Omdat de kwaliteit van hooi en gras kan wisselen, kiezen sommige houders voor een ruwvoermix als aanvulling. Dit helpt om het rantsoen consistenter en beter in balans te houden.
In de blog “Wat is een ruwvoermix – en waarom is het zo belangrijk voor hobbyvee?” lees je hoe een ruwvoermix het rantsoen kan ondersteunen.
Vezels en structuur
Vezels vormen de kern van de voeding van schapen en geiten en zitten in ruwvoer zoals hooi, gras en kruiden. Ze zijn niet alleen belangrijk als voedingsbron voor de micro-organismen in de pens, maar zorgen er ook voor dat dieren blijven kauwen en herkauwen.
Met structuur wordt de fysieke vorm van die vezels bedoeld. Structuurrijk voer zorgt voor langere kauwtijd en meer speekselproductie, wat helpt om de zuurgraad in de pens stabiel te houden.
Wanneer een rantsoen voldoende vezels en structuur bevat, verloopt de vertering meestal rustig en stabiel. Bij een tekort kan de vertering sneller verlopen en kan de balans in de pens verstoord raken.
Pens
De pens is de eerste en grootste maag van herkauwers. Hier leven miljarden micro-organismen die vezels uit planten afbreken en omzetten in energie.
Wanneer de pensflora stabiel blijft, verloopt de vertering meestal rustig en efficiënt. Omdat de pens zo’n centrale rol speelt, hebben veranderingen in voeding vaak direct invloed op hoe het dier zich voelt en hoe het voer wordt benut.
In de blog “De pens uitgelegd – basis van gezondheid bij schapen en geiten” lees je hier meer over.
Pensverzuring
Pensverzuring ontstaat wanneer de zuurgraad in de pens te laag wordt. Dit gebeurt meestal wanneer dieren veel snel fermenteerbare koolhydraten eten, zoals granen, terwijl er weinig structuur in het rantsoen zit.
De micro-organismen in de pens raken dan uit balans en de vertering verloopt minder stabiel. Dat kan leiden tot klachten zoals minder eetlust, diarree of een opgeblazen gevoel.
Krachtvoer
Krachtvoer is een verzamelnaam voor energierijk voer, zoals granen of brokken met veel zetmeel.
In de veehouderij wordt krachtvoer vaak gebruikt om groei of melkproductie te verhogen. Voor hobbydieren is dit meestal minder nodig, omdat hun energiebehoefte lager ligt en een vezelrijk rantsoen beter aansluit bij hun natuurlijke vertering.
In de blog “Voer van andere diersoorten bij schapen en geiten” lees je waarom voer dat voor andere dieren bedoeld is niet altijd geschikt is voor herkauwers.
Fermentatie
Fermentatie is het proces waarbij micro-organismen in de pens voedingsstoffen afbreken. Vooral vezels, maar ook suikers en zetmeel worden tijdens dit proces omgezet in energie die het dier kan gebruiken.
Bij een stabiele fermentatie verloopt dit proces geleidelijk en in balans. De pens blijft dan goed functioneren en voedingsstoffen worden efficiënt benut.
Wanneer fermentatie te snel verloopt, bijvoorbeeld door veel suikers of zetmeel in het rantsoen, kan de zuurgraad in de pens dalen. Dit kan de balans van de pensflora verstoren en leiden tot problemen zoals pensverzuring.
Koolhydraten
Koolhydraten zijn een belangrijke energiebron voor schapen en geiten. Ze komen voor in verschillende vormen, zoals vezels, suikers en zetmeel.
Niet alle koolhydraten werken hetzelfde. Vezels worden langzaam afgebroken en ondersteunen een stabiele vertering. Suikers en zetmeel worden sneller gefermenteerd en leveren snel energie.
Een goed rantsoen bevat vooral langzaam fermenteerbare koolhydraten uit ruwvoer. Wanneer het aandeel snel fermenteerbare koolhydraten te hoog wordt, kan de balans in de pens verschuiven.
Zetmeel
Zetmeel is een vorm van koolhydraten die vooral voorkomt in granen zoals tarwe, gerst en maïs. Het levert veel energie en wordt daarom vaak gebruikt in krachtvoer.
In de pens wordt zetmeel relatief snel afgebroken. Wanneer dieren grote hoeveelheden zetmeel eten zonder voldoende vezels, kan de fermentatie te snel verlopen en kan de balans in de pens verstoord raken.
Suikers en fructanen
Suikers komen van nature voor in planten, bijvoorbeeld in gras, en vormen een snelle energiebron. Fructanen zijn een specifieke vorm van suikers die planten opslaan als energievoorraad.
Vooral in jong voorjaarsgras kunnen deze gehaltes oplopen. Wanneer dieren hier veel van eten, kunnen deze suikers snel worden gefermenteerd in de pens, wat kan leiden tot zachtere mest of een minder stabiele vertering.
Eiwitten
Eiwitten zijn bouwstoffen die dieren nodig hebben voor groei, herstel en melkproductie. Ze zitten vooral in jonge, groene delen van planten, zoals vers gras of klaver.
Bij herkauwers worden eiwitten eerst afgebroken door micro-organismen in de pens. Wanneer het rantsoen erg eiwitrijk is, maar weinig structuur bevat, kan de balans in de vertering verschuiven.
In de blog “Eiwitten bij schapen en geiten” lees je uitgebreider hoe eiwit in het rantsoen werkt.
Verteerbaarheid
Verteerbaarheid geeft aan hoe goed een dier voedingsstoffen uit het voer kan benutten.
Bij herkauwers speelt de pens hierin een belangrijke rol. Een rantsoen dat aansluit bij hun natuurlijke vertering zorgt ervoor dat voedingsstoffen efficiënter worden benut.
Extra energie
De term “extra energie” wordt gebruikt wanneer dieren tijdelijk meer voedingsstoffen nodig hebben, bijvoorbeeld bij groei, dracht of lactatie.
Daarbij blijft het belangrijk dat het rantsoen in balans blijft en voldoende structuur bevat.
Balancer
Een balancer is een geconcentreerde aanvulling van vitaminen, mineralen en sporenelementen.
Omdat ruwvoer niet altijd alle benodigde mineralen bevat, kan een balancer helpen om het rantsoen compleet te maken zonder extra energie te voeren.
In de blog “Balancer uitgelegd – wat is een balancer en waarom is het belangrijk?” lees je hoe dit werkt.
Calcium-fosforverhouding (Ca:P)
De calcium-fosforverhouding is de verhouding tussen twee belangrijke mineralen in het rantsoen.
Een verstoorde verhouding kan op de lange termijn problemen geven en speelt bijvoorbeeld een rol bij urinestenen.
In de blog “Urinestenen bij bokken en rammen” lees je hoe deze verhouding invloed heeft op de gezondheid.
Body Condition Score
De Body Condition Score (BCS) is een manier om de conditie van dieren te beoordelen.
Door te voelen aan ruggengraat, ribben en heupen kun je inschatten of een dier te mager, te zwaar of in goede conditie is.
In de blog “Body Condition Score bij schapen en geiten” lees je hoe je dit toepast.
Tot slot
Veel termen die in voeding voor schapen en geiten worden gebruikt, hebben uiteindelijk te maken met dezelfde basis: een stabiel en vezelrijk rantsoen dat aansluit bij de natuurlijke vertering van herkauwers.
Door deze begrippen beter te begrijpen, wordt het makkelijker om keuzes te maken in voer en om veranderingen bij je dieren sneller te herkennen.
Praktisch toepassen?
Een goede balans begint bij ruwvoer en de juiste aanvulling.
Bekijk hier onze ruwvoermixen en balancers voor schapen en geiten:
