Mogen schapen en geiten eikels eten?

Wanneer de zomer ten einde loopt, beginnen de eerste eikels al uit de bomen te vallen. Vooral na een warme zomer of een flinke storm kunnen weilanden ineens bezaaid liggen met eikels. Veel schapen- en geitenhouders vragen zich dan af of dat kwaad kan.

Het korte antwoord is: een enkele eikel is meestal geen probleem, maar grote hoeveelheden kunnen wel degelijk gevaarlijk zijn. Vooral groene eikels, jonge eikenbladeren en knoppen verdienen extra aandacht.

Waarom eten schapen en geiten eikels?

Schapen en geiten zijn nieuwsgierige eters. Ze proeven graag verschillende planten, bladeren, takjes en vruchten die ze tijdens het grazen tegenkomen. Een eikel die tussen het gras ligt, wordt daarom regelmatig opgepakt.

Dat betekent niet automatisch dat dieren te veel eikels eten. Zolang er voldoende gras, hooi of ander ruwvoer beschikbaar is, blijven eikels meestal slechts een klein onderdeel van het dieet.

Problemen ontstaan vooral wanneer er veel eikels in de wei liggen en dieren deze gedurende meerdere dagen in grote hoeveelheden eten.

Waarom kunnen eikels gevaarlijk zijn?

Eikels bevatten van nature tannines, ook wel looistoffen genoemd. Deze stoffen beschermen de boom tegen vraat, maar kunnen bij schapen en geiten schadelijk zijn wanneer ze in grote hoeveelheden worden opgenomen.

Tannines kunnen het slijmvlies van het maag-darmkanaal beschadigen en bij ernstige vergiftigingen ook de nieren aantasten. Vooral wanneer dieren gedurende meerdere dagen veel eikels eten, neemt het risico toe.

Niet alleen eikels bevatten veel tannines. Ook jonge eikenbladeren en knoppen kunnen hoge concentraties bevatten. Na een storm of wanneer laaghangende takken bereikbaar zijn, is het daarom verstandig ook hierop te letten.

Zijn groene eikels gevaarlijker dan bruine?

Ja. Groene, onrijpe eikels bevatten over het algemeen meer tannines dan volledig rijpe bruine eikels. Daardoor vormen zij het grootste risico.

Dat betekent echter niet dat bruine eikels onbeperkt veilig zijn. Ook rijpe eikels bevatten nog tannines en kunnen bij overmatige opname gezondheidsproblemen veroorzaken.

Hoeveel eikels is te veel?

Een veelgestelde vraag is hoeveel eikels een schaap of geit mag eten. Daar is helaas geen eenvoudig antwoord op.

Er bestaat geen vastgesteld aantal eikels waarbij een dier ziek wordt. Dat hangt onder andere af van:

• de grootte van het dier;
• hoeveel ander voer beschikbaar is;
• hoeveel eikels gedurende meerdere dagen worden gegeten;
• het gehalte aan tannines, dat per boom en per rijpheidsstadium kan verschillen.

Eet een schaap of geit tijdens het grazen een enkele eikel, dan is dat meestal geen reden tot paniek. Zie je dieren echter actief onder een eikenboom zoeken en dagelijks grote hoeveelheden eikels eten, dan is het verstandig in te grijpen. Vooral wanneer eikels een belangrijk deel van het rantsoen gaan vormen, neemt de kans op gezondheidsproblemen toe.

Hoe herken je een eikelvergiftiging?

De eerste verschijnselen zijn vaak weinig specifiek. Dieren kunnen minder gaan eten, lusteloos worden of een verminderde herkauwactiviteit laten zien.

Bij ernstigere vergiftigingen kunnen onder andere de volgende klachten optreden:

• diarree of juist verstopping;
• buikpijn;
• uitdroging;
• donkere of bloederige mest;
• minder of juist donker gekleurde urine;
• sloomheid en zwakte.

Bij ernstige schade aan de nieren kan een eikelvergiftiging levensbedreigend worden. Neem daarom altijd contact op met een dierenarts wanneer je vermoedt dat een schaap of geit grote hoeveelheden eikels heeft gegeten en ziekteverschijnselen ontwikkelt.

Hoe voorkom je problemen?

Voorkomen is eenvoudiger dan genezen.

Controleer in het najaar regelmatig hoeveel eikels er in de wei liggen, vooral na stormachtig weer. Liggen er grote hoeveelheden onder een eikenboom, dan kan het verstandig zijn dat deel van de wei tijdelijk af te zetten of de eikels zoveel mogelijk op te ruimen.

Zorg daarnaast dat schapen en geiten altijd voldoende gras, hooi of ander ruwvoer tot hun beschikking hebben. Dieren met een goed gevuld rantsoen zullen minder snel grote hoeveelheden eikels gaan eten.

Let ook op laaghangende takken en afgebroken eikentakken, omdat jonge bladeren en knoppen eveneens veel tannines kunnen bevatten.

Hoe zit het met andere boomvruchten?

In het najaar liggen niet alleen eikels in de wei. Ook beukennootjes, kastanjes, hazelnoten en walnoten kunnen binnen het bereik van schapen en geiten komen.

Net als bij eikels geldt dat een dier dat incidenteel een noot of vrucht opeet meestal niet direct problemen krijgt. Het risico ontstaat vooral wanneer dieren gedurende langere tijd grote hoeveelheden opnemen.

Beukennootjes worden soms gegeten door schapen en geiten. Een enkele beukennoot is meestal geen reden tot zorgen, maar wanneer er uitzonderlijk veel beukennootjes in de wei liggen, is het verstandig extra alert te zijn.

Bij kastanjes is het belangrijk onderscheid te maken tussen de tamme kastanje en de paardenkastanje. De tamme kastanje is eetbaar, maar bevat veel zetmeel en past daarom niet in grote hoeveelheden in het rantsoen van herkauwers. De paardenkastanje is een andere boomsoort en bevat stoffen die schadelijk kunnen zijn voor schapen en geiten. Laat dieren hier daarom liever niet van eten.

Over hazelnoten en walnoten is minder specifiek onderzoek beschikbaar. Een incidenteel nootje zal meestal geen problemen veroorzaken, maar het is verstandig te voorkomen dat dieren grote hoeveelheden noten eten. Verwijder daarnaast altijd beschimmelde of rottende noten uit de wei.

Tot slot

Eikels horen van nature thuis in het leefgebied van schapen en geiten. Een enkele eikel tijdens het grazen zal meestal geen problemen veroorzaken. Pas wanneer dieren gedurende langere tijd grote hoeveelheden eikels, jonge eikenbladeren of knoppen eten, neemt het risico op een vergiftiging toe.

Door weilanden in het najaar regelmatig te controleren, voldoende ruwvoer aan te bieden en dieren niet langdurig onder zwaar dragende eiken te laten grazen, kun je de kans op problemen aanzienlijk verkleinen.