Wat zijn mineralen en sporenelementen? Uitleg voor schapen- en geitenhouders

Wanneer je op een zak voer of balancer kijkt, zie je vaak een lange lijst met mineralen en sporenelementen, zoals selenium, koper, zink en jodium. Maar wat zijn dat eigenlijk? Waar komen ze vandaan? En waarom zijn ze zo belangrijk voor schapen en geiten?

Wat zijn mineralen?

Mineralen zijn voedingsstoffen die van nature in de aarde voorkomen. Planten kunnen deze mineralen niet zelf maken. Via hun wortels nemen ze ze op uit de bodem. Wanneer schapen en geiten gras, hooi, bladeren en kruiden eten, krijgen zij deze mineralen vervolgens binnen.

Mineralen leveren geen energie zoals vetten of koolhydraten, maar zijn onmisbaar voor een gezond lichaam. Ze zorgen ervoor dat het lichaam goed kan functioneren. Zonder mineralen kunnen botten niet goed worden opgebouwd, spieren minder goed samentrekken, zenuwen minder goed signalen doorgeven en kunnen veel enzymen en hormonen hun werk niet doen.

Wat zijn sporenelementen?

Sporenelementen zijn eigenlijk ook mineralen. Het enige verschil is dat schapen en geiten er veel minder van nodig hebben.

Van calcium en fosfor heeft een dier relatief veel nodig. Van selenium, koper, jodium of kobalt maar een heel klein beetje. Toch zijn juist deze kleine hoeveelheden ontzettend belangrijk. Een langdurig tekort kan namelijk grote gevolgen hebben voor de gezondheid.

Waar komen mineralen vandaan?

De hoeveelheid mineralen in gras, hooi en kruiden wordt grotendeels bepaald door de bodem waarop ze groeien. Bevat de bodem weinig van een bepaald mineraal, dan kan een plant daar ook maar weinig van opnemen.

Een deel van de mineralen komt weer terug in de bodem via mest, urine en afgestorven plantenresten. Toch blijven ze niet eindeloos beschikbaar. Sommige mineralen spoelen uit door regen, andere worden zo sterk aan de bodem gebonden dat planten ze nauwelijks kunnen opnemen.

Daarom kan een weiland er prachtig groen en kruidenrijk uitzien, terwijl bepaalde mineralen toch maar beperkt aanwezig zijn.

Dat is ook de reden waarom een kruidenrijke wei niet automatisch betekent dat schapen en geiten alle benodigde mineralen binnenkrijgen. Hoewel gras en kruiden mineralen bevatten, betekent dat niet automatisch dat een dier er via een normale dagelijkse opname voldoende van binnenkrijgt. Wanneer een mineraal maar in heel kleine hoeveelheden in de planten aanwezig is, kan de hoeveelheid die een dier daarvan zou moeten eten om zijn behoefte te dekken in de praktijk onhaalbaar zijn.

Daarom zijn balancers ontwikkeld. Niet om gras en hooi te vervangen, maar om het ruwvoerrantsoen gericht aan te vullen met de vitaminen, mineralen en sporenelementen die schapen en geiten dagelijks nodig hebben.

Wat doen mineralen in het lichaam?

Mineralen werken niet allemaal op dezelfde manier. Sommige zijn bouwstoffen voor botten en hoeven, terwijl andere ervoor zorgen dat spieren kunnen bewegen, zenuwen signalen kunnen doorgeven of enzymen en hormonen hun werk kunnen doen. Vrijwel ieder mineraal heeft zijn eigen taak. Daarom kan een tekort aan selenium heel andere gevolgen hebben dan een tekort aan koper of jodium.

Selenium

Selenium is belangrijk voor de werking van verschillende enzymen in het lichaam. Deze enzymen helpen lichaamscellen te beschermen tegen beschadiging en ondersteunen onder andere de weerstand, spieren, schildklier en vruchtbaarheid.

Een langdurig tekort aan selenium kan leiden tot:

• een verminderde weerstand;
• spierproblemen of spierzwakte;
• een verminderde vruchtbaarheid;
• zwakke of slecht ontwikkelde lammeren en geitjes.

Koper

Koper helpt bij de aanmaak van rode bloedcellen en bindweefsel. Daarnaast speelt het een belangrijke rol bij de werking van het zenuwstelsel, het immuunsysteem en de vorming van pigment in wol en vacht.

Een langdurig tekort kan leiden tot:

• bloedarmoede;
• een doffe of verkleurde wol of vacht;
• een verminderde groei;
• een lagere weerstand.

Zink

Zink is betrokken bij honderden processen in het lichaam. Het ondersteunt onder andere de celdeling, wondgenezing, huid, hoeven, wol, vacht en het immuunsysteem.

Een langdurig tekort kan leiden tot:

• huidproblemen;
• een doffe vacht of wol;
• een slechtere hoefkwaliteit;
• een verminderde weerstand.

Jodium

Jodium is nodig voor de aanmaak van schildklierhormonen. Deze hormonen regelen de stofwisseling en zijn belangrijk voor groei, ontwikkeling en de lichaamstemperatuur.

Een langdurig tekort kan leiden tot:

• een tragere groei;
• verminderde vruchtbaarheid;
• zwakke lammeren of geitjes;
• een vergrote schildklier.

Kobalt

Kobalt wordt door de bacteriën in de pens gebruikt om vitamine B12 te maken. Vitamine B12 is nodig om energie uit het voer vrij te maken en speelt een belangrijke rol bij de aanmaak van rode bloedcellen.

Een langdurig tekort kan leiden tot:

• verminderde eetlust;
• gewichtsverlies;
• bloedarmoede;
• een achterblijvende groei.

Worden overtollige mineralen gewoon uitgeplast?

Veel mensen denken dat een dier een teveel aan mineralen vanzelf weer uitplast. Dat klopt voor sommige mineralen, maar zeker niet voor allemaal.

Koper wordt bijvoorbeeld opgeslagen in de lever. Wanneer een schaap langdurig meer koper binnenkrijgt dan het lichaam kan verwerken, kan dit zich langzaam ophopen. Daardoor kan een kopervergiftiging soms pas ontstaan nadat maanden of zelfs jaren ongemerkt koper is opgeslagen.

Voor andere mineralen kan een overschot juist weer via de urine worden uitgescheiden. Hoe het lichaam met een mineraal omgaat, verschilt dus per mineraal. Daarom is niet alleen een tekort, maar ook een langdurig overschot ongewenst.

Tot slot

Gras, hooi en een kruidenrijke wei vormen de basis van een gezond rantsoen voor schapen en geiten. Ze leveren vezels, energie en een deel van de benodigde vitaminen, mineralen en sporenelementen.

Omdat de hoeveelheid mineralen in gras en kruiden sterk afhankelijk is van de bodem en niet altijd voldoende is om de dagelijkse behoefte te dekken, kan een balancer het ruwvoerrantsoen gericht aanvullen met vitaminen, mineralen en sporenelementen.