Wanneer we denken aan gezondheidsproblemen bij varkens, denken de meeste mensen aan kreupelheid, luchtwegproblemen of parasieten. Toch komt een ander probleem veel vaker voor dan veel hobbyhouders beseffen: maagzweren.
Uit onderzoek blijkt dat maagbeschadigingen en maagzweren veel voorkomen bij varkens. Helaas worden ze vaak pas laat ontdekt. Varkens laten pijn namelijk niet snel zien en de eerste verschijnselen zijn vaak vaag. Daardoor worden maagzweren regelmatig pas vastgesteld tijdens de slacht of bij sectie.
Veel mensen denken dat maagzweren alleen voorkomen bij varkens in de intensieve veehouderij. Dat is een misverstand. De maag van een Husumer, Bonte Bentheimer of minivarken heeft dezelfde bouw als die van een commercieel vleesvarken. Het verschil zit vooral in de manier waarop de dieren worden gehouden en gevoerd.
Hoe werkt de maag van een varken?
De maag van een varken bestaat uit verschillende delen. Het onderste gedeelte produceert maagzuur en is beschermd door een dikke slijmlaag. Hierdoor kan dit deel goed tegen het maagzuur.
Helemaal bovenin de maag bevindt zich een klein, onbeschermd deel. Dit deel heeft geen beschermende slijmlaag en is daardoor gevoelig voor beschadiging wanneer het in contact komt met maagzuur. Dit gedeelte wordt de pars oesophagea genoemd.
Onder normale omstandigheden blijft het maagzuur grotendeels onderin de maag. De structuur van de maaginhoud speelt daarbij een belangrijke rol.
Waarom is voerstructuur zo belangrijk?
Wanneer een varken een rantsoen krijgt met voldoende structuur en vezels, blijven de verschillende lagen in de maag beter gescheiden. Daardoor blijft het maagzuur vooral onder in de maag, waar het hoort.
Maar wat bedoelen we eigenlijk met voerstructuur? Dat is de mate waarin een voer uit grove of juist fijn gemalen bestanddelen bestaat. Een structuurrijk rantsoen bevat voldoende vezels en grovere bestanddelen. Daardoor blijft de maaginhoud stabieler en blijft het maagzuur grotendeels onder in de maag.
Bestaat het rantsoen voornamelijk uit zeer fijn gemalen voer of bevat het weinig structuur, dan wordt de maaginhoud veel vloeibaarder. Het maagzuur kan zich dan gemakkelijker mengen met de rest van de maaginhoud en in contact komen met het kwetsbare bovenste deel van de maag.
Structuur gaat dus niet alleen over de grootte van een brok. Ook de gebruikte grondstoffen, de hoeveelheid vezels en hoe fijn de ingrediënten zijn gemalen spelen een belangrijke rol.
Wanneer een rantsoen langdurig te weinig structuur biedt, kan het risico op maagbeschadigingen en uiteindelijk maagzweren toenemen.
Spelen de gebruikte grondstoffen ook een rol?
Niet alleen hoe fijn een voer is gemalen speelt een rol. Ook de gebruikte grondstoffen hebben invloed op de structuur van het rantsoen en daarmee op de werking van de maag.
Uit onderzoek blijkt dat rantsoenen met veel tarwe, veel maïs, weinig ruwe celstof en een hoog energiegehalte vaker in verband worden gebracht met maagzweren.
Dat betekent niet dat tarwe of maïs per definitie slecht zijn. Het gaat om de totale samenstelling van het rantsoen. Een voer dat vooral bestaat uit energierijke grondstoffen en weinig structuur biedt, gedraagt zich anders in de maag dan een rantsoen met voldoende vezels.
Kijk daarom niet alleen naar de voedingswaarden op het etiket, maar ook naar de ingrediëntenlijst. Die zegt vaak veel over de hoeveelheid structuur die een voer van nature bevat.
Twijfel je waar je op moet letten? In onze blog Hoe kies je goed varkensvoer? leggen we stap voor stap uit hoe je een varkensvoer kunt beoordelen.
Welke factoren vergroten nog meer het risico?
Een maagzweer ontstaat meestal niet door een enkele oorzaak. Vaak is het een combinatie van verschillende factoren die ervoor zorgen dat het kwetsbare bovenste deel van de maag beschadigd raakt.
Naast de structuur van het rantsoen spelen ook lange perioden zonder voer, stress en plotselinge voerwisselingen een belangrijke rol. Bij hobbyvarkens kunnen daarnaast ook onregelmatige voertijden bijdragen aan het risico. Wanneer een varken langere tijd niets eet, blijft de maag maagzuur produceren. Omdat er geen voer aanwezig is, kan het maagzuur gemakkelijker in contact komen met het kwetsbare bovenste deel van de maag.
Hoe herken je een maagzweer?
Een maagzweer is te vergelijken met een open wond in de maagwand. Iedere keer dat maagzuur of voer langs de beschadiging komt, kan dat pijnlijk zijn. Omdat varkens pijn vaak goed verbergen, vallen de eerste signalen meestal nauwelijks op. In het begin zijn de verschijnselen meestal weinig specifiek. Een varken kan minder eetlust krijgen, minder goed groeien of een doffere vacht ontwikkelen. Ook sloomheid of bleekheid als gevolg van bloedverlies kunnen voorkomen. In ernstige gevallen kan de mest donker of zwart kleuren door bloedingen in de maag, en soms kan een maagzweer zelfs leiden tot plotselinge sterfte.
Deze verschijnselen kunnen ook bij andere aandoeningen voorkomen. Bij twijfel is het daarom verstandig om een dierenarts te raadplegen.
Wat kun je als hobbyhouder doen?
Maagzweren ontstaan meestal niet door een enkele oorzaak, maar door een combinatie van factoren zoals voerstructuur, voerpatroon en stress. Gelukkig hebben hobbyhouders veel invloed op deze factoren.
Kies voor een volledig en uitgebalanceerd rantsoen met voldoende structuur en vezels. Houd daarnaast vaste voertijden aan, voorkom dat varkens lange tijd zonder voer staan en voer veranderingen in het rantsoen geleidelijk door. Zo sluit het rantsoen beter aan bij de natuurlijke werking van de varkensmaag.
Daarnaast is het verstandig om stress zoveel mogelijk te beperken. Een rustige leefomgeving, voldoende ruimte en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen dragen allemaal bij aan een stabiele vertering.
Geef brood, fruit en andere traktaties met mate. Ze kunnen prima af en toe worden gegeven, maar een volledig varkensvoer blijft altijd de basis van een gezond rantsoen. Wil je meer weten over welke voedingsmiddelen geschikt zijn voor varkens? In onze blog Wat mogen varkens wel en niet eten? gaan we hier uitgebreid op in.
Kan hooi of stro helpen om maagzweren te voorkomen?
Hooi en stro kunnen een waardevolle aanvulling zijn op het rantsoen van varkens. Ze bevatten veel structuur en stimuleren het natuurlijke kauw- en wroetgedrag. Daarnaast kunnen de extra vezels bijdragen aan een stabielere maaginhoud, waardoor het maagzuur beter onder in de maag blijft.
Het is daarbij wel belangrijk om te beseffen dat een varken geen herkauwer is. Anders dan bij schapen of geiten vormen hooi en stro daarom niet de basis van het rantsoen. Ze leveren bovendien niet alle voedingsstoffen die een varken nodig heeft.
Zie hooi en stro daarom als een aanvulling op een volledig en uitgebalanceerd varkensrantsoen, niet als vervanging van een goed samengesteld voer. Een voer met voldoende structuur en vezels blijft de basis voor een gezonde maag.
Tot slot
Een gezonde maag is de basis van een gezond varken. Door aandacht te besteden aan voerstructuur, een uitgebalanceerd rantsoen, vaste voertijden en het beperken van stress kun je als hobbyhouder veel doen om het risico op maagzweren te verkleinen.
Praktisch toepassen
Bij Veldvoer geloven we dat een gezond rantsoen begint bij een goed begrip van de natuurlijke vertering van het varken. Daarom besteden we bij de ontwikkeling van onze voeders veel aandacht aan structuur, vezels en een samenstelling die aansluit bij het natuurlijke eetgedrag van hobbyvarkens.
Bekijk hier ons voer voor hobbyvarkens.
