Geiten houden voor beginners: alles wat je moet weten

Denk je erover om geiten te houden, of heb je net je eerste geiten aangeschaft? Dan komen er vaak meer vragen op je af dan je vooraf verwacht. Wat eten geiten? Hebben ze altijd hooi nodig? Hoeveel ruimte hebben ze nodig en moeten ze 's nachts op stal?

In deze gids beantwoorden we de meest gestelde vragen van beginnende geitenhouders en leggen we uit hoe je een goede basis legt voor gezonde en gelukkige geiten.

Heb je een UBN-nummer nodig voor geiten?

Ja.

In Nederland moet je een UBN (Uniek Bedrijfsnummer) aanvragen wanneer je geiten houdt. Dit geldt niet alleen voor professionele veehouders, maar ook wanneer je één of twee geiten als hobby houdt.

Het UBN registreert de locatie waar de dieren verblijven. Op die manier kan de overheid bij een uitbraak van een besmettelijke dierziekte, zoals blauwtong of Q-koorts, snel zien waar dieren gehouden worden.

Daarnaast moeten geiten geregistreerd worden in het I&R-systeem en gelden er regels voor identificatie, zoals oormerken. Ook wanneer je geiten hobbymatig houdt, zijn deze regels van toepassing.

Veel beginnende geitenhouders ontdekken dit pas nadat ze hun dieren hebben gekocht. Het is daarom verstandig om je hier vooraf in te verdiepen en je UBN op tijd aan te vragen.

Een UBN vraag je aan via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Daar vind je ook informatie over registratie, I&R en de regels die gelden voor hobbyhouders van schapen en geiten.

Meer informatie over UBN en registratie bij RVO

Hoeveel ruimte hebben geiten nodig?

Voor twee dwerggeiten of andere kleine geiten wordt vaak minimaal 100 tot 200 m² buitenruimte aangehouden. Voor grotere rassen is meer ruimte wenselijk.

Geiten gebruiken hun ruimte anders dan schapen. Ze zijn nieuwsgierig, klimmen graag en zijn een groot deel van de dag bezig met onderzoeken wat er om hen heen gebeurt. Daarom is niet alleen de oppervlakte belangrijk, maar ook de inrichting van het verblijf.

Een kleinere uitloop met speeltoestellen, boomstammen, platforms of klimobjecten biedt vaak meer uitdaging dan een grote, lege wei.

Houd er daarnaast rekening mee dat geiten niet volledig van gras kunnen leven. Ook wanneer ze toegang hebben tot een weiland, hebben ze vrijwel altijd hooi nodig als basis van hun voeding.

Wat eten geiten?

De basis van een gezond geitenrantsoen bestaat uit ruwvoer. Denk daarbij aan hooi, kruidenhooi, bladeren, takken en andere vezelrijke planten.

Veel mensen denken dat geiten vooral gras eten, maar geiten zijn van nature meer struiketers dan grazers. Ze zoeken graag naar bladeren, jonge scheuten, struiken en kruiden. Dat natuurlijke eetgedrag zie je ook terug bij hobbygeiten die liever aan een struik knabbelen dan midden in een weiland staan te grazen.

Goed hooi vormt daarom vrijwel altijd de basis van de voeding. Daarnaast is het belangrijk om te kijken of het rantsoen voldoende vitaminen, mineralen en sporenelementen bevat. Hooi en gras leveren namelijk niet altijd alles wat een geit nodig heeft.

Daarom kan het nodig zijn om het rantsoen aan te vullen. Dat kan bijvoorbeeld met een liksteen, balancer of ruwvoermix, afhankelijk van de behoefte van de geit en de kwaliteit van het beschikbare ruwvoer.

Mogen geiten snoepjes of lekkers krijgen?

Ja, geiten mogen af en toe iets lekkers krijgen.

Veel geiten zijn dol op bijvoorbeeld een stukje appel, peer, wortel of veilige bladeren en takken. Een kleine traktatie kan een leuke manier zijn om contact te maken met je dieren.

Het is wel belangrijk om te onthouden dat geiten herkauwers zijn. Hun vertering is afgestemd op vezelrijke voeding zoals hooi, kruiden en andere structuurrijke planten. Lekkers hoort daarom altijd een extraatje te blijven en nooit de basis van het rantsoen te vormen.

Brood wordt vaak aan geiten gevoerd, maar is eigenlijk geen geschikte voeding voor herkauwers. Het bevat veel snel beschikbare koolhydraten en weinig structuurvezels. Daarom kun je brood beter niet geven.

Een geit zal je vaak laten geloven dat hij altijd honger heeft. Dat betekent alleen niet dat alles wat hij graag eet ook goed voor hem is.

Hebben geiten altijd hooi nodig?

Ja, eigenlijk wel.

Ook wanneer geiten toegang hebben tot een weiland, is hooi vrijwel altijd een belangrijk onderdeel van het rantsoen.

Veel mensen denken dat geiten volledig van gras kunnen leven, maar geiten zijn van nature meer struiketers dan grazers. Daarnaast bevat gras niet het hele jaar door dezelfde hoeveelheid vezels en voedingsstoffen.

Hooi levert structuurvezels die belangrijk zijn voor een gezonde penswerking. Deze vezels stimuleren het kauwen en herkauwen, wat helpt om de vertering stabiel te houden.

Daarom hebben geiten idealiter het hele jaar door toegang tot goed hooi, ook wanneer er voldoende gras beschikbaar lijkt te zijn.

In de blog Waarom alleen hooi en gras niet voldoende zijn voor schapen en geiten lees je meer over de rol van ruwvoer en aanvullende voeding.

Kunnen geiten leven van alleen gras?

Nee, in de meeste situaties niet.

Hoewel geiten gras eten, zijn het van nature geen echte grazers zoals schapen. Geiten eten liever bladeren, kruiden, jonge takken en struiken. Een weiland alleen sluit daarom niet volledig aan bij hun natuurlijke eetgedrag.

Daarnaast bevat gras niet het hele jaar door dezelfde voedingsstoffen. Vooral bij hobbymatig gehouden geiten kan het lastig zijn om via gras alleen voldoende vezels, vitaminen, mineralen en sporenelementen aan te bieden.

Daarom wordt gras meestal gezien als een aanvulling op het rantsoen en niet als enige voedingsbron. Goed hooi vormt vrijwel altijd de basis van de voeding. Afhankelijk van de kwaliteit van het ruwvoer en de behoefte van de geit kan daarnaast een aanvullende mineralenvoorziening nodig zijn.

In de blog Waarom geiten niet goed gedijen op vers gras lees je meer over de verschillen tussen gras en de natuurlijke voedingsbehoefte van geiten.

Wat is goed hooi?

Goed hooi vormt de basis van een gezond geitenrantsoen. Maar niet ieder baaltje hooi is automatisch van goede kwaliteit.

Goed hooi ruikt fris en aangenaam, voelt droog aan en bevat geen zichtbare schimmel. Geiten eten het meestal graag en laten er relatief weinig van liggen.

Voor geiten is vooral de structuur belangrijk. Hooi met voldoende stengels stimuleert het kauwen en herkauwen, wat belangrijk is voor een gezonde penswerking. Daarnaast vinden veel geiten een gevarieerde hooisoort met verschillende grassen en kruiden aantrekkelijker dan een heel eenzijdig product.

Voer liever geen hooi dat muf ruikt, stoffig is, warm aanvoelt of sporen van schimmel bevat. Ook hooi dat nat is geworden of verkeerd is opgeslagen kun je beter vermijden.

Twijfel je over de kwaliteit van het hooi? Dan is het meestal verstandiger om het niet te voeren. Gezond ruwvoer vormt immers de basis van de voeding.

In de blog Listeria bij schapen en geiten lees je meer over de risico's van ruwvoer dat niet optimaal van kwaliteit is.

Waar doe je het hooi in?

Een hooiruif is meestal de beste manier om hooi aan geiten aan te bieden.

Wanneer hooi rechtstreeks op de grond wordt gevoerd, lopen geiten er vaak doorheen of gebruiken ze het als ligplaats of toilet. Daardoor gaat veel hooi verloren en blijft er minder schoon voer over.

Er zijn verschillende soorten hooiruiven verkrijgbaar, maar het belangrijkste is dat geiten veilig kunnen eten zonder vast te komen zitten met hun kop of horens.

Veel geitenhouders kiezen daarnaast voor een overdekte ruif. Zo blijft het hooi droog wanneer het regent en blijft de kwaliteit beter behouden.

Ook wanneer geiten in een weiland lopen, is het verstandig om hooi aan te bieden in een ruif. Het blijft daardoor schoner, wordt beter opgenomen en zorgt voor minder verspilling.

Een handige vuistregel: als je regelmatig grote hoeveelheden vertrapt of vervuild hooi moet weggooien, is het vaak tijd om naar een andere ruif of voerplek te kijken.

Hebben geiten een liksteen nodig?

Een liksteen is een blok waar geiten aan kunnen likken om extra zout, mineralen en soms ook vitaminen binnen te krijgen. Er bestaan verschillende soorten likstenen. Sommige bevatten vooral zout, terwijl andere ook mineralen en sporenelementen bevatten.

Veel geitenhouders bieden hun dieren een liksteen aan als aanvulling op het rantsoen.

Een liksteen kan helpen om bepaalde voedingsstoffen aan te vullen, maar is niet altijd voldoende als enige bron van vitaminen en mineralen. De opname verschilt namelijk sterk per dier. Sommige geiten maken er veel gebruik van, terwijl andere er nauwelijks aan likken.

Daarom is een liksteen vooral een aanvulling en geen garantie dat een geit alles binnenkrijgt wat hij nodig heeft. Zeker wanneer hooi en gras de basis van de voeding vormen, is het verstandig om ook naar de totale mineralenvoorziening te kijken.

In de blog liksteen voor schapen en geiten lees je hier meer over.

Wat voor drinkbak heb je nodig?

Geiten hebben altijd toegang nodig tot schoon en vers drinkwater. Welke drinkbak je gebruikt is minder belangrijk dan of het water schoon blijft en gemakkelijk bereikbaar is.

Veel hobbyhouders gebruiken stevige emmers, kuipen of automatische drinkbakken. Automatische drinkbakken hebben als voordeel dat er altijd vers water beschikbaar is, terwijl emmers en kuipen vaak makkelijker schoon te maken zijn.

Geiten zijn nieuwsgierige dieren en staan erom bekend overal op te klimmen. Kies daarom voor een stevige drinkvoorziening die niet makkelijk omgestoten kan worden.

Controleer het water dagelijks. Zeker in de zomer kan water snel vervuilen door voerresten, stof of mest. In de winter is het belangrijk om erop te letten dat het water niet bevriest.

Een volwassen geit drinkt afhankelijk van het weer, de voeding en de levensfase meestal enkele liters water per dag. Drachtige of melkgevende geiten kunnen aanzienlijk meer drinken.

Een handige vuistregel: als jij het water zelf niet meer zou willen drinken, is het waarschijnlijk tijd om het te verversen.

Wat voor afrastering heb je nodig?

Geiten staan erom bekend dat ze nieuwsgierig, slim en soms behoorlijk eigenwijs zijn. Een goede afrastering is daarom één van de belangrijkste onderdelen van het verblijf.

Voor de meeste geitenhouders werkt stevig schapengaas of geitengaas van minimaal 1,20 meter hoog goed. Bij grotere of actieve rassen wordt vaak gekozen voor een afrastering van 1,40 tot 1,50 meter hoog.

Houd er rekening mee dat geiten niet alleen over een hek kunnen springen, maar ook proberen eronder, tussendoor of soms zelfs erdoorheen te komen. Controleer daarom regelmatig of er geen gaten, losse delen of opstapjes aanwezig zijn.

Elektrisch draad kan een goede aanvulling zijn, maar is meestal geen vervanging voor een degelijke fysieke afrastering.

Een handige vuistregel onder geitenhouders is: als je denkt dat een geit ergens niet doorheen of overheen kan, is de kans groot dat ze het toch proberen.

Zorg daarom liever direct voor een stevige afrastering dan dat je later ontsnapte geiten moet gaan zoeken!

Moeten geiten 's nachts op stal?

Nee, geiten hoeven niet iedere nacht op stal.

Wel moeten ze altijd toegang hebben tot een droge en tochtvrije schuilplaats waar ze zelf kunnen kiezen om te gaan staan. Dat kan een stal zijn, maar ook een goed ontworpen schuilhok.

In tegenstelling tot schapen zijn geiten minder goed bestand tegen langdurige regen. Hun vacht is namelijk veel minder waterafstotend, waardoor ze sneller nat worden. Vooral koude regen in combinatie met wind vinden veel geiten erg onaangenaam. Daarom zul je vaak zien dat geiten bij slecht weer direct de schuilstal opzoeken.

Daarnaast speelt tegenwoordig ook de aanwezigheid van de wolf een rol. In gebieden waar wolven voorkomen kiezen veel geitenhouders ervoor om hun dieren 's nachts op stal te zetten of extra beschermingsmaatregelen te nemen. Geiten zijn van nature nieuwsgierig en vaak minder schuw dan schapen, waardoor ze kwetsbaar kunnen zijn voor roofdieren.

Ook wanneer geiten niet op stal slapen, is het belangrijk dat ze altijd een droge ligplaats hebben. Een geit die kan kiezen tussen een droge stal en een natte wei, zal meestal niet lang hoeven nadenken.

Moet je een geit borstelen?

Nee, voor de meeste geiten is borstelen niet noodzakelijk.

Geiten verzorgen hun vacht grotendeels zelf en verliezen tijdens de rui vanzelf hun wintervacht. Vooral in het voorjaar kun je soms flinke plukken haar zien loskomen.

Toch vinden veel geiten het prettig om geborsteld te worden. Het helpt om losse haren te verwijderen en geeft je meteen de kans om de huid, vacht en algemene conditie van je dieren te controleren.

Bij langharige rassen of geiten met een dikke vacht kan regelmatig borstelen helpen om klitten en vervuiling te voorkomen.

Daarnaast is borstelen een goede manier om een band met je geiten op te bouwen. Veel geiten genieten van de aandacht en komen na verloop van tijd zelfs uit zichzelf naar je toe wanneer ze de borstel zien verschijnen.

Een geit hoeft dus niet geborsteld te worden om gezond te blijven, maar het kan wel bijdragen aan een verzorgde vacht, een gezondheidscontrole en een vertrouwensband tussen jou en je dieren.

Vanaf welke leeftijd kun je een geitje kopen?

Geitjes mogen pas bij hun moeder weg wanneer ze oud genoeg zijn om zelfstandig te eten en zich goed ontwikkeld hebben. In de praktijk worden geitjes meestal tussen de 10 en 12 weken leeftijd verhuisd.

Hoewel een geitje vaak al eerder hooi, gras en krachtvoer begint te eten, leert het in de eerste levensweken ook veel van zijn moeder en soortgenoten. Te vroeg verhuizen kan daarom invloed hebben op de ontwikkeling en het gedrag van het dier.

Vraag bij de aankoop altijd naar:

• de leeftijd van het geitje
• of het nog melk krijgt
• of het gewend is aan hooi en water
• of het samen met andere geiten heeft geleefd

Een gezond geitje is nieuwsgierig, alert en heeft een glanzende vacht.

En hoe zit dat met flesgeitjes?

Veel beginnende geitenhouders vinden flesgeitjes erg aantrekkelijk, omdat ze vaak sneller tam zijn.

Toch vragen flesgeitjes veel meer kennis en verzorging dan geiten die al zelfstandig zijn. Daarom zijn ze voor beginners meestal niet de makkelijkste keuze.

Voor de meeste nieuwe geitenhouders is een geitje van ongeveer 10 tot 12 weken oud dat al zelfstandig eet vaak de veiligste en eenvoudigste optie.

Koop bij voorkeur altijd minimaal twee geiten tegelijk, of zorg ervoor dat het geitje terechtkomt bij een bestaande groep. Geiten zijn namelijk echte kuddedieren en horen niet alleen gehouden te worden.

Stinken bokken?

Ja, vooral tijdens het dekseizoen kunnen bokken behoorlijk sterk ruiken.

Om indruk te maken op de geiten produceren bokken in deze periode een sterke geur. Daarnaast vertonen ze gedrag dat voor veel beginnende geitenhouders even wennen is, zoals op zichzelf urineren. Dat klinkt misschien vreemd, maar voor een bok is dit heel normaal gedrag tijdens de bronst.

De geur kan behoorlijk sterk zijn en blijft soms ook hangen in de omgeving, op hekwerken of zelfs op kleding wanneer je veel met de bok werkt.

Niet iedere bok ruikt het hele jaar door even sterk. Buiten het dekseizoen is de geur vaak minder aanwezig, maar een bok zal meestal sterker ruiken dan een geit of een gecastreerde bok.

Voor veel hobbyhouders is dit geen probleem, maar het is wel iets om rekening mee te houden als je geiten dicht bij huis of in een woonwijk houdt.

Wil je geen kans op nakomelingen en liever geen bokkengeur? Dan kiezen veel hobbyhouders voor gecastreerde bokjes, ook wel hamels genoemd. Deze zijn vaak rustiger en missen de typische bokkenlucht grotendeels.

Kunnen bokjes bij elkaar?

Ja, bokjes kunnen meestal prima samen gehouden worden.

Sterker nog, geiten zijn kuddedieren en hebben gezelschap van soortgenoten nodig. Bokjes die samen opgroeien vormen vaak een hechte groep en kunnen jarenlang probleemloos samen leven.

Wel spelen leeftijd, karakter en huisvesting een belangrijke rol. Wanneer bokjes voldoende ruimte hebben en niet voortdurend hoeven concurreren om voer of schuilplaatsen, verloopt het samenhouden meestal zonder problemen.

Tijdens het dekseizoen kunnen volwassen bokken soms meer onderling gedrag vertonen, zoals kopstoten, imponeren of het bepalen van de rangorde. Dat hoort grotendeels bij natuurlijk geitengedrag. Meestal leidt dit niet tot problemen zolang de dieren voldoende ruimte hebben om elkaar uit de weg te gaan.

Voor beginnende geitenhouders zijn gecastreerde bokjes vaak de makkelijkste keuze. Deze dieren zijn meestal rustiger, hebben geen last van bokkengeur en kunnen vaak goed samen gehouden worden.

Wil je meerdere bokken houden? Zorg dan voor voldoende ruimte, meerdere voerplekken en een stevige afrastering. Dat voorkomt veel onderlinge irritatie en competitie.

Vanaf welke leeftijd kun je bokjes castreren?

Voor hobbygeiten wordt geadviseerd om bokjes pas vanaf ongeveer 6 maanden leeftijd te castreren.

Door langer te wachten, krijgen de urinewegen meer tijd om zich te ontwikkelen. Dit kan het risico op urinestenen op latere leeftijd verkleinen.

De exacte leeftijd kan per dier verschillen. Bespreek daarom altijd met je dierenarts wat in jouw situatie de beste keuze is.

Houd er wel rekening mee dat bokjes al vóór deze leeftijd vruchtbaar kunnen worden. Wanneer je geen nakomelingen wilt, is het belangrijk om bokjes op tijd van geiten te scheiden.

In de blog Urinestenen bij bokken en rammen lees je meer over de relatie tussen castratie, voeding en de gezondheid van de urinewegen.

Wanneer schakel je een dierenarts in?

Als beginnende geitenhouder hoef je niet alles zelf te weten. Het is juist verstandig om een dierenarts te zoeken die ervaring heeft met geiten voordat er problemen ontstaan.

Geiten verschillen op veel punten van honden, katten en zelfs schapen. Een dierenarts met kennis van geiten kan helpen bij onderwerpen zoals vaccinaties, parasieten, castratie, voeding, dracht en algemene gezondheidszorg.

Voor geitenhouders die meer willen leren over gezondheid en ziektebeelden is ook de informatie van De Geitendokter een waardevolle bron. Zij deelt veel praktische kennis over het houden en verzorgen van geiten.

Bij twijfel over de gezondheid van een geit geldt altijd: liever één keer te vroeg bellen dan één keer te laat.

Wat moet je jaarlijks regelen voor geiten?

Naast goede voeding en huisvesting zijn er een aantal zaken die regelmatig aandacht vragen om je geiten gezond te houden.

Zo is het belangrijk om de hoeven regelmatig te controleren en indien nodig te bekappen. Ook is het verstandig om de conditie van je geiten in de gaten te houden, bijvoorbeeld door regelmatig naar hun gewicht, vacht, gedrag en mest te kijken.

Daarnaast kunnen vaccinaties onderdeel zijn van de gezondheidszorg. Welke vaccinaties worden aangeraden, hangt onder andere af van de regio waarin je woont en de gezondheidsrisico's in jouw omgeving. Zo kiezen veel geitenhouders er tegenwoordig voor om hun dieren te vaccineren tegen blauwtong.

Ook wormbeheer vraagt aandacht. Wormen komen regelmatig voor bij geiten en kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken wanneer ze niet tijdig worden opgemerkt.

Door jaarlijks samen met een dierenarts een gezondheidsplan voor je dieren te bespreken, kun je veel problemen voorkomen en veranderingen sneller signaleren.

Moet je geiten ontwormen?

Ja, vrijwel iedere geit krijgt vroeg of laat te maken met wormen. Toch betekent dat niet dat je automatisch op vaste momenten moet ontwormen.

Vroeger werd er vaak preventief ontwormd, maar tegenwoordig kijken steeds meer dierenartsen en geitenhouders eerst of een behandeling daadwerkelijk nodig is. Dit gebeurt meestal met behulp van mestonderzoek.

Bij een mestonderzoek wordt gekeken hoeveel wormeieren aanwezig zijn in de mest. Op basis van die uitslag kan worden bepaald of ontwormen nodig is. Zo voorkom je onnodig gebruik van ontwormingsmiddelen en help je mee om resistentie van wormen tegen deze middelen te beperken.

Voor mestonderzoek bij schapen en geiten kun je bijvoorbeeld terecht bij Diensten voor Dieren.

Bespreek een ontwormingsplan altijd met een dierenarts of specialist die ervaring heeft met geiten.

Gezonde geiten kunnen wormen bij zich dragen zonder direct ziek te worden. Daarom is mestonderzoek vaak betrouwbaarder dan alleen kijken naar de dieren zelf.

Welke kosten komen kijken bij het houden van geiten?

De kosten voor het houden van geiten verschillen per situatie. Heb je al een geschikte wei, afrastering en schuilstal, dan ben je vooral kwijt aan voer, hooi, vaccinaties en de algemene verzorging van je dieren.

Daarnaast is het verstandig om rekening te houden met kosten die niet ieder jaar hetzelfde zijn, zoals mestonderzoek, hoefverzorging of een dierenartsbezoek.

Geiten zijn over het algemeen geen extreem dure hobbydieren, maar zoals bij ieder huisdier geldt: hoe beter je voorbereid bent, hoe minder verrassingen je later tegenkomt.