Wat eet een varken eigenlijk? Welk varkensvoer heeft het nodig, hoeveel moet je voeren en wat kun je daarnaast nog geven? Wie zich voor het eerst verdiept in de voeding van varkens, komt al snel allerlei verschillende soorten voer en adviezen tegen.
Varkens zijn alleseters, maar dat betekent niet dat ieder voer voor ieder varken geschikt is. Een volwassen hobbyvarken heeft bijvoorbeeld andere behoeften dan een jong varken dat nog groeit of een zeug die biggen zoogt.
In deze blog beantwoorden we daarom de meest voorkomende vragen over het voeren van hobbyvarkens. Van de juiste hoeveelheid en verschillende soorten varkensvoer tot ruwvoer, snacks, gezond gewicht en voeding tijdens groei, dracht en lactatie. Zo kun je gemakkelijk naar de vraag scrollen waar jij antwoord op zoekt.
Wat eet een varken?
Varkens zijn alleseters. Van nature eten ze een gevarieerd dieet van onder andere wortels, knollen, gras, kruiden, zaden, vruchten, insecten en ander dierlijk materiaal. Ze besteden een groot deel van hun tijd aan het zoeken en wroeten naar voedsel.
Hun spijsvertering is anders dan die van herkauwers zoals schapen, geiten en runderen. Varkens hebben één maag en kunnen zowel plantaardige als dierlijke voedingsstoffen benutten. Dat ze alleseters zijn, betekent alleen niet dat ze zonder meer alles kunnen eten.
In de blog Hoe werkt de vertering van een varken? leggen we uitgebreider uit hoe het spijsverteringsstelsel van een varken werkt en waarom de samenstelling van het voer belangrijk is.
Wat vormt de basis van het rantsoen van een hobbyvarken?
Voor een hobbyvarken vormt een compleet varkensvoer de voedingskundige basis van het rantsoen. Dit voer is samengesteld om het varken te voorzien van onder andere energie, eiwitten en essentiële aminozuren, vitaminen en mineralen.
Welk varkensvoer geschikt is, hangt af van het dier. Een volwassen hobbyvarken dat gemakkelijk op gewicht blijft, heeft een lagere energiebehoefte dan een jong varken dat nog groeit of een zeug die biggen zoogt. Het voer moet daarom passen bij de leeftijd, conditie en levensfase van het varken.
Daarnaast kunnen gras, hooi en andere vezelrijke voedermiddelen het rantsoen aanvullen. Ze leveren extra vezels, zorgen voor meer volume en geven het varken langer iets te eten en te onderzoeken. Ze zijn daarmee een waardevolle aanvulling op het dagelijkse voer, maar hebben een andere functie dan het complete varkensvoer.
Welke soorten varkensvoer zijn er?
Varkensvoer wordt samengesteld voor verschillende leeftijden en levensfasen. Zo bestaan er voeders voor jonge varkens in de groei, volwassen varkens, drachtige zeugen en zeugen die biggen zogen. Deze voeders verschillen onder andere in de hoeveelheid energie, eiwit en essentiële aminozuren die ze leveren.
Veel regulier varkensvoer is ontwikkeld voor de professionele varkenshouderij, waar groei, productie en voederconversie belangrijke uitgangspunten zijn. Voor een volwassen hobbyvarken dat jarenlang gezond op gewicht moet blijven, kan zo'n voer daardoor onnodig veel energie leveren.
Voor volwassen hobbyvarkens en minivarkens bestaan daarom ook voeders met een lagere energiedichtheid en meer vezels. Daarmee kan een varken een passende hoeveelheid voer krijgen zonder dat het rantsoen onnodig veel energie levert.
Minder van een energierijk voer geven is niet altijd de oplossing. De vitaminen, mineralen, eiwitten en essentiële aminozuren in een compleet voer zijn afgestemd op een bepaalde dagelijkse hoeveelheid. Geef je daar structureel veel minder van, dan krijgt het varken ook minder van deze voedingsstoffen binnen.
Het belangrijkste is dus niet alleen dát je varkensvoer geeft, maar dat je een voer kiest waarvan de samenstelling en het voeradvies passen bij jouw varken.
In de blog Waarom standaard varkensvoer niet altijd past bij hobbyvarkens Waarom standaard varkensvoer niet altijd past bij hobbyvarkens leggen we dit uitgebreider uit.
Hoeveel voer heeft een varken nodig?
Hoeveel varkensvoer een varken nodig heeft, hangt af van het lichaamsgewicht, de leeftijd, conditie, levensfase en het soort voer. Er bestaat daarom geen hoeveelheid die voor ieder varken geschikt is.
Kijk in eerste instantie naar het voeradvies van het voer dat je gebruikt. Dat advies is gebaseerd op de samenstelling en voedingswaarde van dat specifieke voer. Van een vezelrijk voer met een lage energiedichtheid kan een varken bijvoorbeeld een andere hoeveelheid nodig hebben dan van een energierijk voer voor groei.
Gebruik daarnaast de conditie van het varken als graadmeter. Wordt het dier te zwaar, dan betekent dat niet automatisch dat je simpelweg steeds minder van hetzelfde voer moet geven. Wanneer je ver onder het voeradvies gaat voeren, krijgt het varken namelijk ook minder eiwitten, essentiële aminozuren, vitaminen en mineralen binnen.
Bij een varken dat gemakkelijk te zwaar wordt, is het daarom vaak verstandiger om te kiezen voor een voer met een lagere energiedichtheid dat past bij zijn behoefte, dan een heel kleine hoeveelheid van een energierijk voer te geven.
Gebruik altijd het voeradvies dat hoort bij het voer dat je geeft. Voer je Wroetvoer of Veldvarken, dan vind je de bijbehorende hoeveelheden in ons Voeradvies voor varkens.
Heeft een varken ruwvoer nodig?
Een varken heeft ruwvoer niet op dezelfde manier nodig als een schaap, geit of rund. Varkens zijn geen herkauwers en hun rantsoen hoeft daarom niet hoofdzakelijk uit ruwvoer te bestaan. Vezels zijn echter wel een belangrijk onderdeel van het rantsoen.
Naast een compleet varkensvoer kun je daarom vezelrijk voer aanbieden, zoals gras, hooi of een geschikte ruwvoermix. Dit zorgt voor meer volume in het rantsoen en geeft het varken langer iets te eten, te onderzoeken en in te wroeten.
Vooral bij volwassen hobbyvarkens met een lage energiebehoefte kan dat waardevol zijn. Zij hebben vaak maar een beperkte hoeveelheid energierijk voer nodig, terwijl ze van nature wel veel tijd besteden aan het zoeken naar en opnemen van voedsel. Vezelrijk voer kan helpen om het rantsoen meer vullend te maken zonder grote hoeveelheden extra energie toe te voegen.
Ruwvoer is daarbij een aanvulling op een passend compleet varkensvoer, geen vervanging daarvan. Het levert op zichzelf niet alle eiwitten, essentiële aminozuren, vitaminen en mineralen die een varken nodig heeft.
In de blog Waarom zijn vezels belangrijk voor een varken? leggen we uitgebreider uit welke rol vezels spelen in de voeding, vertering en verzadiging van varkens.
Welke groenten en fruit mag een varken eten?
Groenten en fruit kunnen prima als aanvulling of traktatie worden gegeven, maar vormen niet de basis van een compleet varkensrantsoen.
Geschikte groenten zijn bijvoorbeeld wortel, komkommer, courgette, pompoen en verschillende bladgroenten. Fruit zoals appel, peer of bessen kan ook, maar geef dit liever in kleinere hoeveelheden. Fruit bevat relatief veel suiker en levert daardoor al snel extra energie.
Houd er rekening mee dat ook groenten voedingsstoffen en energie leveren. Een grote emmer groente naast de normale dagelijkse hoeveelheid varkensvoer is dus niet simpelweg ‘gratis extra voer’. Zeker bij varkens die gemakkelijk te zwaar worden, telt alles wat ze daarnaast krijgen mee in het totale rantsoen.
Niet alle voedingsmiddelen zijn geschikt of veilig voor varkens. Geef daarom niet zomaar keukenrestjes of planten waarvan je niet zeker weet of een varken ze mag eten.
In de blog Wat mogen varkens wel en niet eten? leggen we uitgebreider uit welke voedingsmiddelen geschikt zijn en welke je beter niet kunt geven.
Kun je een varken gezond voeren zonder varkensbrok?
In theorie kun je zelf een compleet rantsoen voor een varken samenstellen, maar in de praktijk is dat veel ingewikkelder dan alleen gras, hooi, groenten en fruit voeren. Een varken heeft niet alleen voldoende energie nodig, maar ook de juiste hoeveelheden eiwitten en essentiële aminozuren, vetzuren, vitaminen en mineralen.
Vooral de eiwit- en aminozuurvoorziening is een aandachtspunt. Een rantsoen kan er gevarieerd en gezond uitzien en toch onvoldoende van bepaalde essentiële aminozuren bevatten. Die kan een varken niet zelf aanmaken en moet het dus via de voeding binnenkrijgen.
Een compleet varkensvoer maakt dit voor een hobbyhouder een stuk eenvoudiger: de verschillende voedingsstoffen zijn al in de juiste verhouding samengebracht. Gras, ruwvoer, groenten en andere geschikte extra's kunnen daar vervolgens naast worden gegeven voor vezels en variatie.
Wil je helemaal zonder compleet varkensvoer voeren, dan moet het volledige rantsoen worden samengesteld op basis van de voedingsbehoefte van het varken. Alleen verschillende gezonde voedingsmiddelen bij elkaar geven is daarvoor niet voldoende.
In de blog Kun je een varken gezond voeren zonder brok? leggen we uitgebreider uit waar je tegenaan loopt wanneer je zelf een compleet varkensrantsoen wilt samenstellen. In Eiwittekort bij varkens: wat gebeurt er als je alleen brood, groente en fruit voert? lees je waarom juist de eiwitvoorziening daarbij zo belangrijk is.
Heeft een zeug tijdens de dracht en lactatie ander voer nodig?
Ja, maar niet gedurende de hele dracht in dezelfde mate. In het eerste deel van de dracht is de extra voedingsbehoefte nog relatief beperkt. Een zeug die in een goede conditie is, kan dan vaak nog prima worden gevoerd met een compleet voer voor onderhoud.
Vooral in ongeveer de laatste zes weken van de dracht neemt de behoefte toe, doordat de biggen steeds harder groeien. Het rantsoen kan dan geleidelijk voedzamer worden gemaakt, zodat de zeug voldoende energie, eiwit, essentiële aminozuren, vitaminen en mineralen binnenkrijgt.
Tijdens de lactatie stijgt de behoefte flink. Melk produceren kost veel energie en voedingsstoffen en een voer voor volwassen hobbyvarkens met een lage energiebehoefte kan dan als enige voer te weinig leveren. Een voedzamer compleet varkensvoer past in deze periode beter.
Hoeveel voer nodig is, hangt onder andere af van de conditie van de zeug, het voer dat je gebruikt en het aantal biggen. Na het spenen daalt de behoefte weer en kan het rantsoen opnieuw worden aangepast aan onderhoud.
In de blog Een zeug voeren tijdens dracht en lactatie leggen we uitgebreider uit hoe je het rantsoen gedurende deze verschillende fases kunt aanpassen.
Wat voer je een jong varken?
Een jong varken dat nog groeit heeft een hogere behoefte aan energie, eiwit en essentiële aminozuren dan een volwassen hobbyvarken. Het heeft deze voedingsstoffen nodig voor de ontwikkeling van onder andere spieren, botten en andere lichaamsweefsels.
Geef daarom een compleet varkensvoer dat geschikt is voor varkens in de groei en volg het bijbehorende voeradvies. Dat geldt ook voor jonge minivarkens en andere sobere rassen. Hoewel deze dieren als volwassen varken vaak een lage energiebehoefte hebben, zijn ze als jong dier nog volop in ontwikkeling.
Gras, hooi, groenten en andere geschikte extra's kunnen daarnaast worden aangeboden, maar mogen het complete voer niet zo sterk verdringen dat het jonge varken onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt.
Naarmate het varken ouder wordt en de groei afneemt, kan het rantsoen geleidelijk worden aangepast richting onderhoud. Wanneer dat moment komt, verschilt per ras en dier. Een jong hobbyvarken hoeft niet zo snel mogelijk te groeien, maar moet wel voldoende voedingsstoffen krijgen voor een gezonde en gelijkmatige ontwikkeling.
In de blog Jonge varkens voeren: wat heeft een varken in de groei nodig? leggen we uitgebreider uit hoe de voedingsbehoefte tijdens het opgroeien verandert en wanneer je het rantsoen kunt aanpassen.
Hoeveel water heeft een varken nodig?
Een varken moet altijd onbeperkt toegang hebben tot schoon en vers drinkwater. Hoeveel het daadwerkelijk drinkt, verschilt per dier en hangt onder andere af van het lichaamsgewicht, het soort voer, de omgevingstemperatuur en de levensfase.
Bij warm weer neemt de waterbehoefte toe. Ook een zeug die melk produceert heeft veel meer water nodig dan een volwassen varken in onderhoud. Zorg daarom niet alleen dat er water beschikbaar is, maar ook dat het varken voldoende en gemakkelijk kan drinken.
Gebruik je een drinknippel of automatische drinkbak, controleer dan regelmatig of deze goed werkt en voldoende water geeft. Bij een gewone waterbak is het belangrijk om deze vaak te verversen: varkens hebben er nogal een talent voor om schoon drinkwater binnen korte tijd in een modderbad te veranderen.
Te weinig water kan niet alleen leiden tot uitdroging, maar ook de voeropname en spijsvertering beïnvloeden. Water is daarom net zo goed een vast onderdeel van een goed rantsoen als het voer zelf.
Hoe vaak per dag moet je een varken voeren?
De dagelijkse hoeveelheid varkensvoer kun je het beste over meerdere voermomenten verdelen. Voor volwassen hobbyvarkens zijn twee voerbeurten per dag meestal een praktische basis. Jonge varkens en zeugen met een hogere voedingsbehoefte kunnen baat hebben bij meerdere kleinere porties.
Varkens zijn van nature een groot deel van de dag bezig met het zoeken naar voedsel. Twee keer per dag een bak brokken is dan ook niet de enige manier waarop je voer kunt aanbieden. Je kunt een deel van het voer bijvoorbeeld verspreiden of verstoppen, zodat het varken moet zoeken en wroeten.
Ruwvoer, gras en andere vezelrijke aanvullingen kunnen ervoor zorgen dat het varken ook tussen de voerbeurten door iets te eten en te onderzoeken heeft.
Wel is het verstandig om de totale dagelijkse hoeveelheid in de gaten te houden. Vier kleinere porties betekent dus niet vier keer de hoeveelheid voer.
Hoe weet je of een varken voldoende voer krijgt?
Of een varken voldoende voer krijgt, kun je niet alleen beoordelen aan de hoeveelheid voer in de bak. Kijk vooral naar de lichaamsconditie en hoe die zich in de loop van de tijd ontwikkelt.
Bij een varken met een gezonde conditie zijn de botten niet duidelijk zichtbaar, maar het dier hoort ook niet bedekt te zijn met een dikke vetlaag. Kijk onder andere naar de rug, flanken, heupen en staartbasis en voel regelmatig aan het dier. Door de lichaamsbouw en dikke huid van een varken kan alleen kijken namelijk een vertekend beeld geven.
Wordt een varken geleidelijk te zwaar, dan krijgt het meer energie binnen dan het verbruikt. Bij afvallen of een te magere conditie kan juist meer of voedzamer voer nodig zijn. Verander daarbij niet zomaar de hoeveelheid, maar kijk ook naar het soort voer en de voedingswaarde ervan.
Vooral bij minivarkens en andere sobere hobbyvarkens is het belangrijk om het gewicht regelmatig in de gaten te houden. Een ronde buik alleen zegt daarbij niet automatisch dat een varken te dik is; de algehele lichaamsconditie is veel belangrijker.
In de blog Hoe herken je een gezond gewicht bij een varken? leggen we uitgebreider uit hoe je de lichaamsconditie van je varken beoordeelt en waar je bij het kijken en voelen op kunt letten.
Hoe kies je goed varkensvoer?
Goed varkensvoer kies je niet alleen op basis van wat er op de voorkant van de zak staat. Termen als ‘voor hobbyvarkens’, ‘vezelrijk’ of ‘energiearm’ zeggen op zichzelf nog weinig over wat er daadwerkelijk in het voer zit.
Kies in de eerste plaats een voer dat past bij de leeftijd, levensfase en behoefte van jouw varken. Een jong varken in de groei heeft bijvoorbeeld andere voeding nodig dan een volwassen hobbyvarken dat gemakkelijk te zwaar wordt.
Kijk daarnaast altijd naar de samenstelling en analyse op het etiket. Een voer kan worden aangeprezen als geschikt voor sobere hobbyvarkens, terwijl de samenstelling voornamelijk uit granen bestaat en relatief weinig vezels bevat. De voorkant van de zak vertelt dus niet altijd het hele verhaal.
Wil je zelf kunnen beoordelen wat er werkelijk in een zak varkensvoer zit? In de blog Hoe kies je goed varkensvoer? leggen we stap voor stap uit waar je op kunt letten.
Hoe stap je over op ander varkensvoer?
Wanneer je van varkensvoer verandert, kun je dit het beste geleidelijk doen. Meng het nieuwe voer gedurende enkele dagen steeds wat meer door het oude voer, totdat je volledig bent overgestapt.
Een plotselinge voerwisseling kan de spijsvertering verstoren en bijvoorbeeld zorgen voor dunnere mest of diarree. De darmflora heeft tijd nodig om zich aan een andere samenstelling van het voer aan te passen.
Geleidelijk overstappen is niet alleen verstandig wanneer je van merk verandert, maar ook wanneer je binnen hetzelfde merk naar een ander type voer gaat. Bijvoorbeeld wanneer een jong varken van groeivoer naar onderhoudsvoer gaat of wanneer het rantsoen van een zeug tijdens dracht of lactatie verandert.
Houd tijdens de overgang de eetlust en mest van het varken in de gaten. Veranderingen in de mest kunnen bijvoorbeeld laten zien dat de spijsvertering op de voerwisseling reageert. Geef het dier daarom de tijd om aan het nieuwe voer te wennen.
Wil je weten wat normale varkensmest is en wat veranderingen in kleur, vorm of consistentie kunnen betekenen? Lees dan de blog Wat vertelt de mest van je varken over zijn gezondheid?.
Nog meer weten over het voeren van varkens?
Wil je je verder verdiepen in de voeding, gezondheid en het natuurlijke gedrag van varkens?
In onze varkensblogs vind je nog veel meer praktische informatie. Van het herkennen van overgewicht en het belang van eiwitten en vezels tot wroetgedrag, de spijsvertering en het samenstellen van een passend rantsoen.
Welk Veldvoer past bij jouw varken?
Binnen Veldvoer kun je kiezen tussen Wroetvoer en Veldvarken.
Wroetvoer is ontwikkeld voor volwassen hobbyvarkens en minivarkens met een lage energiebehoefte. Het is vezelrijk en bedoeld voor dieren die gemakkelijk op gewicht blijven of snel te zwaar worden.
Veldvarken is voedzamer en past bij varkens met een hogere voedingsbehoefte, zoals jonge varkens in de groei en zeugen tijdens het laatste deel van de dracht en de lactatie.
Weet je niet welk voer, welke combinatie of welke hoeveelheid bij jouw varken past? Ons voeradvies voor varkens helpt je op weg.
Bekijk hier ons varkensvoer
